Die Christen en kuns

Written by webmeester on . Posted in Menswaardigheid

Koning Dawid pleeg owerspel met Batseba die vrou van Urija’n soldaat in sy weermag. Dawid probeer sy seks met haar toe smeer. Sy raak swanger en Urija sterf. Die regerende party leier Zuma (vandag SA president) het seks met sy niggie en stort sy skuld af. Dit kom vir my voor dat pres. Zuma soos Dawid van ouds seksbehep en lief vir vroue is. Dan is daar tussen die twee tydperke die brutaliteit van Herodus se soldate wat onskuldige seuntjies doodmaak om sy mag te bekragtig en God se liefde wil ontmagti; dit herinner ook aan die Farao se kinder massamoord.

 

Daar bestaan ooglopende ooreenkomste in die drie verhale, maar ek wil nie die ooreenkomste oorbeklemtoon en geforseerde afleidings maak nie. Ek is nie ‘n kunskenner nie, kriminoloog of seksoloog nie, maar ‘n Bybelleser wat deeglik bewus is van al die magspel en vergrype wat in teks vir die leser geskets word. Verhale van korrupsie, onreg, moord en seksuele vergrype kom gereeld in die Bybel voor. Die mooi van ontblote liggaamlikheid en die lelike van blote sekslus en die deernis vir die geringstes en die boosheid van die verdrukkers word sonder om doekies om te draai in die Bybel duidelik uitgebeeld.

Ek dink ‘n sentrale tema van die drie skilderye is mag. Die preokkupasie van tradisionele mag word deur manlike vooroordele gevorm, as ‘n modus van dominasie en beheer. Die tipe mag het skadelike gevolge in die vorm van verdrukking en geweld. Dit word in religieuse taal as afgode van brutale krag, selfgesentreerdheid, onverskilligheid en perversiteit gereken.

Jesus in die Christelike geloof wys op die prysgee van mag, maar die gawe van bemagtiging wat tot vryheid, geregtigheid en transformasie van almal veral die geringstes, kwesbares, swakkes en weerloses lei.

Ons het ‘n vrye keuse! Ons kan saam met die ANC beswaardes of anti-naaktes teen Murray se Zuma beeld, protesteer en dit toesmeer; of ons kan die spirituele kommentaar van Murray raaksien, daaroor nadink en indien dapper genoeg standpunt teen magsmisbruik inneem.

Ek stem met Julian Müller saam:“ ’n Keuse vir Jesus en sy evangelie is ’n keuse teen elke oorheersende en onderdrukkende magsisteem. Dit vra standpuntinname teen die populêre tendense”.

Murray se kuns spieëlbeeld vir my iets van die realiteit van mag en die potensiaal van die misbruik van tradisionalisme, chauvinisme, gender diskriminasie en Leninisme. Dit is soos ‘n twee-snydende swaard, dit ontbloot seksuele en politieke mag en neem standpunt daarteen.

Die Bybel leer ons in die een kant om die gesag van die owerheid te respekteer (Rom 13); maar aan die ander kant om verdrukkers teen te staan (Openbaring 13), soos in die dae van apartheid. Deesdae behoort ons teen die magmisbruikers, homofobiste en sekslustiges standpunt in te neem en Murray se kuns op ‘n volwasse wyse te waardeer en te evalueer. Andersins hoef jy bloot net nie te kyk nie, hy het in die eerste plek nie vir ‘n kerkgehoor geskilder nie.

Terloops “The Spear” bestaan nie meer nie, Murray se storie is kort geknip.

Boksies

Written by webmeester on . Posted in Menswaardigheid

Wat ookal jy dit noem, dit geld egter nie net vir predikante nie, noem nou maar enige manier van menswees en iemand gaan ‘n bepaalde stereotiepe daaraan heg. Van motorwerktuigkundige tot prokureur, van doktor tot skoonmaker, van onderwyser tot orrellis. Zulu, Xhosa, Afrikaner. Ryk en arm, geleerd of ongeleerd. Bruin of wit, Afrikaans of Engels. Gelowige of ongelowige. Al hierdie name skep sekere prentjies in mens se gedagtes en maak bepaalde verwagtinge in ‘n mens los.

Wanneer ons egter kyk na die stories wat vertel word oor die groot geeste van toeka tot nou, sien ons keer op keer mans en vroue wat teen die stroom op, die stereotipes van hul konteks afbreek en in die plek daarvan ‘n nuwe manier van menswees vir die res van ons wys. Van Ghandi tot Ingrid Jonker, van Antjie Krog tot Moeder Theresa, van Che Quervo tot Madiba, van Koos Kombuis tot Nataniel, van Aartsbiskop Tutu tot my buurman die kunsinnige Sandton prokureur wat in sy rooi volksie werk toe ry en skaamteloos tussen mercedes en porsch parkeer. 

Een van my gunsteling stories van een van hierdie tydlose geeste is die een waar ‘n Samaritaanse vrou met ‘n baie agterdogtige reputasie vir Jesus op ‘n snikhete Midde-Ooste middag by ‘n waterput ontmoet. Dis net hulle twee. Dis heeltemal ongehoord. As die kerkmense hiervan sou hoor, sou die tonge los wees.

En dan begin Jesus met haar gesels. Sy reageer met skok en verbasing: “Hoe vra wat ‘n Jood is, vir my, ‘n Samaritaanse vrou water om te drink?” Jesus is besig om die sosio en religiuese gedragskodes van sy Joodse identiteit te ondergrawe. Hy kan in groot moeilikheid beland. Skande op die huis, om die minste te verwag.

Maar so begin Jesus, met ‘n beker water die mure van stereotipes tussen hom en die vrou afbreek. Kort voor lank deel sy haar lewensverhaal met Jesus en voor sy (en die dorpie) en Jesus hulle oë kon uitvee, is almal se lewens vir goed verander!

Nog ‘n mooi storie wat vertel word is van die wit Anglikaanse priester wat tydens die storm en drang jare van ons land se geskiedenis, met ‘n doodgewone gebaar van hoflikheid die mure van rassisme afgebreek het. ‘n Swart vrou en haar seuntjie stap op die sypaadjie in die rigting van die priester, toe hulle groetafstand van hom is, haal hy sy hoed af en groet haar en haar seun vriendelik. Die seun word groot, hy word ‘n man, hy word ‘n profeet, hy word deel van die revolusie, hy is nog steeds die gewete van die volk. Die seun is Aartsbiskop Tutu.

Dis net tot ons eie nadeel wanneer ons kies om die stereotipes oor die sogenaamde ander in stand te hou. Ons verarm onsself en ontneem ons van die krag van die koms van die Koninkryk van Jesus wanneer ons te gou, te vinning iemand wat nie soos ons lyk, praat en dink nie, in ‘n boksie probeer sit. 

Zuma ontken die vrug van medemenslike Christene

Written by Frederick on . Posted in Menswaardigheid

Christene kan mense se harte verander en aan hul waardigheid gee. Die politieke kommentator Matthew Parris se artikel “As ateïs glo ek werklik Afrika het God nodig” (By van 21.2.2009) gee uit ‘n verrassende oord ‘n baie positiewe getuigskrif oor die Christelike geloof se impak op Afrika. Hy het as oortuigde ateïs onder die indruk gekom van die “enorme bydrae wat Christelike evangelisasie in Afrika lewer: dit is radikaal anders as die werk van sekulêre nie-regeringsorganisasies, regerings projekte en internasionale hulp pogings. Sulke pogings alleen werk nie. Opvoeding en opleiding alleen werk nie. In Afrika verander die Christelike godsdiens mense se harte. Dit bring geestelike transformasie. Die wedergeboorte is werklik.” Dis die vrug van die Christelike geloof: dienende medemenslikheid!

Ons leef in ‘n wonderlike tyd. Daar is ‘n nuwe entoesiasme vir geestelike diepte in die Christelike geloof. ‘n Eietydse, verantwoordelike manier van glo, vernuwing en gestuurdheid is aan die ontwikkel . Dis nie orals aanwesig nie en ook nie noodwendig tot die kerk beperk nie.

Medemenslik

Dis hoog tyd om dit hardop te sê: “Baie Christene is medemenslik, het deernis en stry vir reg en geregtigheid”! Hulle is besorg oor die welwese van die fauna en flora op die aarde, erken hul afhanklikheid van die natuur en ondersteun volhoubare en eko vriendelike ontwikkeling. Hulle waardeer die ontwikkeling van die wetenskap. Hulle respekteer mense met ander geloofsoortuigings en sal as gelykes in gesprek met hulle tree. Hulle is gelowiges wat nie dogmas op ander afdwing nie. Hulle deel ‘n gemeenskaplike menslikheid met ander en word nie deur die verskeidenheid en andersheid van ander bedreig nie, maar ervaar dit as verrykend. Hulle streef daarna om humaan op te tree, hulle erken die regte en vryheid van ander mense en ondersteun met ander belange-groepe ‘n vry en demokratiese wêreld. Hulle is Christen humaniste. (John de Gruchy, 2006. Being Human – Confessions of a Christian Humanist)

Apartheid

Die oudste kerk in die land, die NG/VG Kerk het in samewerking met ander geloofsgemeenskappe steeds baie te bied. Die spirituele diversiteit onder eie geledere; die nuwe politieke klimaat in die land, en die kulturele andersheid onder die inwoners daag nie net die oudste kerk uit nie, maar alle geloofsgemeenskappe om nie ter wille van hulself en hul eie ideale te bestaan nie. Dis wat Christelike medemenslikheid beteken.

Christene is in staat om met ander geloofsgemeenskappe versoenend te leef en geregtigheid te internaliseer en ander daarmee te bedien. Gelowiges is goed om mense met verskillende fisiese en emosionele seer pastoraal te ondersteun. Die herstel van menswaardigheid en geregtigheid geniet heelwat prioriteit.
Dit is so dat beginsels, waardes, oor dit waarin mense glo en nie glo nie vir Christene belangrik is. Maar die Christelike geloof gaan oor meer, oor menswaardigheid, medemenslikheid, verlossing wat gelowiges nie meer godsdienstig maak nie, maar meer volledig mens maak.

God word deel van die mensheid

Dit is die nuwe mensheid van Christene wat ‘n erkende ateïs soos Parris raak en ‘n verskil in ‘n onmenslike samelewing maak. Dié mensheid van die Christelike geloof bepaal die waarde wat die Goddelike oorsprong definieer. God word deel van die mensheid en deur Christus kry die mense deel aan die Godheid. God word sigbaar deur ‘n mens en deur die mens se lewe word God sigbaar, som myns insiens die Evangelie in ‘n sin op. Dis veral in hierdie Kerstyd dat ons hiervan bewus is. Daar is dokters, verpleegsters, sielkundiges, beraders, onderwysers, gemeenskapswerkers, regslui wat onder haglike omstandighede op grond van hul Christelike geloof wêreldwyd mense dien. Nelson Mandela is ‘n Christen humanis. Hy was tydens sy studente jare aan die Universiteit van Fort Hare lid van die Studente Christelike Vereniging. Hy het Bybellesse aan mense in gehuggies gegee.

Dis veral Christene en ander gelowiges wat weggooikinders en vergetebejaardes se waardigheid herstel. Ons kan gerus erkenning gee aan die verskil wat Christene aan mense se waardighed bring.

Vee eers voor jou eie deur

Dis jammer dat dat daar ouetehuise en kinderhuise is, dit is gewoonlik te geïnstitualiseerd en onpersoonlik. Wat moet ons doen as daar nie ‘n heenkome vir duisende noodlydendes en verstotelinge elders is nie, en mense boonop meer selfsugtig en geldgierig raak? President Zuma soek die oorsaak by die verkeerde plek, hy moet dalk eers voor sy eie deur vee, sy werf lê waarskynlik vol beendere van sy vorige feeste.

‘n Mensgerigte ekonomie broodnodig vir Suid-Afrika

Written by webmeester on . Posted in Menswaardigheid

In wese beteken ekonomie die wyse waarop mense in verhouding tot mekaar die beskikbare bronne benut. Kyk jy na die etimologie van hierdie woord, dan sien jy dit het te make met “huisbestuur”. Loer  jy verder, dan kom jy by die religieuse betekenis daarvan, naamlik “die geestelike bestuur van die wêreld”. Ekonomie het met verantwoordelike rentmeesterskap te make. Maar die hart, die gees, die menslikheid van die ekonomie is aangetas. Die ekonomie word tans deur meedoënlose kompetisie, ‘n uitermatige verbruikerskultuur en groot winsneming gekenmerk. Natuurlike en menslike bronne word uitgebuit ten spyte van wetgewing wat die ekologie en arbeiders probeer beskerm. Die ekologie het met ekonomie te maak (eko verwys na huis); ekologie en ekonomie is interafhanklik.

Die waardes van die heersende ekonomiese stelsel trek al hoe meer skeef – korrupsie is aan die orde van die dag. Die planeet se vermoë om mense te voed en te onderhou neem af. Dit is veral te wyte aan gierigheid, en aan die fel en genadelose wedywering om meer geld te maak. Reeds 350 jaar v.C. het die Bybelse filosoof Qohelet die volgende oor die sinloosheid van die sug na rykdom gesê: “Die mens vir wie geld alles is, het nooit genoeg geld nie; die mens vir wie rykdom alles is, kry nooit  genoeg in nie.” Hy wys daarop dat rykes aan slapeloosheid ly; hulle slaap onrustig, want hulle is nie seker of hul geld veilig belê is nie (Prediker 5).

Die liberale ekonomie fokus op die skep van welvaart – wat opsigself nie sleg klink nie. Maar dit lei in werklikheid tot ‘n ongesonde ekonomiese balans, want veral die menslike faktor word verwaarloos; dit is juis nie-materiële aspekte soos die psigologiese, spirituele en sosiale behoeftes wat volhoubare sin in die lewe gee. In Suid-Afrika raak armes armer en rykes ryker. Met swart ekonomies bemagtiging (SEB) word op skandalige wyse slegs ‘n klein groep uit die swart elite verryk. Werkloosheid neem toe. Die Gini-koëffisiënt wat materiële ongelykheid meet, kan wissel van 0 (heeltemal gelyk) tot 1 (wat beteken 1% van die bevolking verdien 100% van die inkomste). Suid-Afrika se Gini-telling was onlangs ‘n uiters hoë 0,6.

Die verbruikerskultuur gegrond op wedywering vererger die stand van sake. Ons stuur op ‘n rewolusie af. Die geldhebbers gaar meer rykdom op, terwyl die geldloses frustrasie beleef in hul sug na die luukse waaraan hulle op kunsmatige wyse blootgestel word (deur byvoorbeeld advertensies). Hoe hoër die mure om eiendomme in die voorstede gebou word, hoe laer raak die moed en geduld van die geldloses in die townships. Aggressie groei, en protes raak alledaags. Ons kan nie die gevolge van die soustrein op ons land se ekonomie en werkloosheidsyfer ontken nie. Die miljoene wat sommige amptenare en sportmanne verdien, maak mens klaar siek.

Voorstanders van die sogenaamde na-moderne ekonomie keer terug na die idee dat ekonomie ‘n menswetenskap en in diens van mensontwikkeling is; dit is aards en behoort iets van Afrika se gewaardeerde waarde van medemenslikheid (Ubuntu) te weerspieël. Medelye pleks van mededinging; samewerking in teenstelling met kompetisie het vroeër hier die voorkeur geniet.

Die ryke gevolge van samewerking word wonderlik deur die moderne biologie geïllustreer. Ons liggame is ‘n uiters goeie voorbeeld van samewerking tussen selle en organe. Terwyl verskillende groepe selle in harmonie funksioneer, bly die liggaam gesond. Met kanker woeker party selle ten koste van ander, en word die oorlewing van die liggaam bedreig. ‘n Ander voorbeeld is die eensellige amoeba. Amoebas “vreet” apart wanneer die woud se vloer ryk, groen en sappig is. Met droogte maak hulle nie soos mense tipies sou reageer nie, maar groepe “smelt” as ‘t ware saam en oorleef as ‘n tipe slak.

Die Tsonga- spreekwoord “Jy kyk nie in die mond van die melkman nie” verwys na die verhouding tussen werkgewer en werknemer. ‘n Werkgewer wat met ander meeding, wil natuurlik nie sy profyt deel nie – maar dit is kortsigtig. Die moderne ekonomie laat nie die melkman toe om van die melk wat hyself gemelk het te drink nie. ‘n Mensgerigte ekonomie gegrond in Afrika – gewortel in samewerking en deling – sal op die lang duur die samelewing heel. Die spreekwoord dui op ‘n koöperatiewe verhouding, mede-verantwoordelikheid en  wedersydse respek tussen werker en eienaar.

Die ekonomie van ons land behoort aan almal, ook aan gewone en arm mense. Almal is gelas met die saak. Ons moet hart, gees en menslikheid in die ekonomie terugbring, sodat die Afrika-son op almal skyn, anders kom daar nag!

Wanneer mense God wil word

Written by webmeester on . Posted in Lewenswaardes

‘n Paar mense het ‘n pragtige tuin met wonderlike geleenthede gekry om in te leef. Op ‘n dag het die slim slang allerlei skeptiese maar vroom vrae oor God gevra. Dit vind aanklank by die meer intuïtiewe aspek van menswees en kritiese ondersoek ontbreek.

Duidelik was die mens nie meer tevrede om afhanklik van God te wees nie. Die mens wil soos God leef.

Die verhaal wil enersyds die onbegryplikheid van menslike gedrag verduidelik: “Hoe kan mense na ‘n siniese slang luister en God se goedheid betwyfel ?”

Andersyds illustreer die verhaal dat niemand anders as die mens self verantwoordelik is vir wat gebeur nie. Ons maai wat ons saai. ‘n Slang mag twyfel in jou wek maar jy as mens kies self na wie jy luister en maak jou eie besluite.

Die gevolge om jouself soos God te wil gedra, verduidelik die wyse aan sy geloofsgenote, beskadig ons hele lewe. Die verhoudinge tussen God en mens, mens en natuur en selfs tussen man en vrou, kry seer. Jy kan nie spontaan en in harmonie voortlewe nie.

Oor en weer beskuldiginge vererger net alles. God se genade moet eerder raakgesien word.

Die dood van gebroke verhoudinge het nie die laaste sê nie. God klee ons met sy vergifnis dat ons nie hoef weg te kruip nie. God skep nuwe moontlikhede. Selfs ballinge kan kinders kry en sy skepping bewerk. Weg uit die tempel en tuin se sekuriteit – waarin slange mens kan mislei – help die verhale van wyses ons nou om met God die toekoms tegemoet te tree.

Uit die Woord: “Die Here God het na die mens geroep en vir hom gevra: ‘Waar is jy?’” – Genesis 3:9.

(Uit Woord Onderweg in Die Beeld)

Hoe kom ons vry van ideologie?

Written by webmeester on . Posted in Lewenswaardes

Met die teer en veer van professor Floors van Jaarsveld, jare gelede het ons gehoop dat die laagtepunt ‘n draaipunt sou wees. Nou is professor Anton van Niekerk in sy kampuskantoor aangerand…

Ons landsomstandighede kan die blaam vir sulke gedrag kry: ‘n knellende ekonomie, minderhede se toenemende onsekerheid, swak landsbestuur en tekens dat ons staatsorde weg van die onafhanklikheid van die reg en die media kan beweeg.

‘n Dieper oorsaak van sulke uitbarstings is in die manier waarop ons bewussyn geprogrammeer is. Dit gaan nie net in wat ons sien nie maar eerder in hoe ons dit sien. Die wyse waarop ons waarneem, dink en beoordeel is deurslaggewend vir ons gedrag.

Is die aggressie jeens professore as denkleiers nie juis simptomaties van ons weersin teen die hervorming van ons denke nie?

Denkleiers waarsku ons al jare teen die “ideologiese bril” waarmee ons grootgeword het. ‘n Stel aannames vanuit ras-, volks- en ander oortuigings kleur dit wat ons waarneem en bepaal wat ons as feite beskou en wat nie.

Mense uit jou eie groep se wangedrag word verskoon (“dis ons omstandighede”) maar die foute by ander mense word veralgemeen (“dis hoe hulle is”). Selektiewe waarneming bevestig jou eie vooropgestelde idees terwyl dit wat nie hierby inpas nie as uitsondering bestempel word.

Veranderinge aan so ‘n denkpatroon kan daarom nouliks uit waarneming van werklikhede kom. Dit kom deur ‘n herprogrammering van ons bewussyn. Die Bybelgetuies noem hierdie hartsverandering “bekering” en bely dat dit ‘n ingrype van God is.

Gemeentes wat ruimte vir dié werk van God se Gees maak, help mense om waarlik vry te raak. Gemeentes se navolging van Jesus kom egter teen ‘n prys – selfs meer as verbale en fisiese aanranding. Dit kos ons die kruis.

Uit die Woord: “Onthou wat Ek vir julle gesê het: ‘n Slaaf is nie belangriker as sy eienaar nie. As hulle my vervolg het, sal hulle julle ook vervolg” – Johannes 15:20.

(Uit Woord Onderweg in Die Beeld)

Om helderder te kan sien

Written by webmeester on . Posted in Lewenswaardes

Stakings, afdankings en opstande is ons land se winterwerklikhede. Dit word nie deur ‘n hoopvolle visie van leiers versag nie. Dit word eerder vererger deur botsende menings oor die oorsake van en die oplossings vir ons plofbare probleme.

Is die wit-swart verdeling in die oor en weer verwyte nie vanjaar skerper en gevaarliker as voorheen nie? Tim du Plessis verwys tydig na die toenemende openlike veragting en isolasie van wittes en na Max du Preez wat ‘n revolusie ruik (Beeld, 8 Julie 2011).

  • Watter soort mense het ‘n land in sulke omstandighede nodig? Mense met koel koppe en warm harte wat die spanning kan ontlont en ware hoop vir al die swaarkry-mense kan gee.
  • Watter soort geloofsgemeenskappe het ons nou nodig? Gemeenskappe wat nie die werklikhede van ons land op vroom wyses ontvlug nie maar onderskei waarop dit nou aankom: eenheid, geregtigheid en versoening.
  • Watter soort geloofsinstelling het gelowiges nou nodig? Nie ‘n verdere gebruik van godsdiens as regverdiging van ons eie belange en behoeftes nie. Maar ‘n verlange dat God ons oë sal open vir dit wat nou van ons gevra word met die verwagting dat ons moed daarvoor sal kry.

Wintertyd is juis geskik vir hertoewyding: Om verby jou eie probleme en ervaringe die groter prentjie van ons land weer raak te sien. Om jou te probeer indink hoe armes en werkloses die verlede en die hede ervaar. Om agterdogtig oor jou eie verstaan van ons land te raak.

Kritiese ondersoek na jou eie verstaansraamwerk is ‘n afgeskeepte deel van ons geloofstradisie. Die verbod teen afgode, die profete se kritiek, die vermaning teen vermeende wysheid en Jesus se omgee vir die wat swaarkry dring ons tot herbesinning.

Met sy bekende – maar min beoefende – Bolandse gebed, Vroegherfs, help Van Wyk Louw ons bid: “O Heer, laat hierdie dae heilig word:/ laat alles val wat pronk en sieraad was/…”

Uit die Woord: “Wees baie versigtig hoe julle lewe: nie soos onverstandige mense nie , maar soos verstandiges”- Efesiërs 5: 15.

(Uit Woord Onderweg in Die Beeld)