WAARDES HERWAARDEER – om herkenbaar kerk te wees

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Aardse besittings en posisies verloor hulle waarde, want hulle is tydelik, met geen ewigheidswaarde nie herinner Jesus ons. Eers as ons ervaar ons word liefgehê dan vermurwe ons gevoel om onsself te handhaaf. Eers as ons besef dat God van my hou, dan word ek ’n nuwe mens. Jy hoef nie te presteer om deur God aanvaar te word nie, “deur jou geloof word alles wat Christus vir jou gedoen het só vir jou toegereken, dat dit is of jy dit self gedoen het (Murray Janson ). Nou wil Paulus Christus waarlik leer ken en Hom sodoende toelaat om die krag van sy opstanding ook in hom te laat werk (Murray Janson). Die waarde lê nou daarin om Christus te ken; nie oor feitekennis nie, maar “intieme, persoonlike, lewensveranderende kennis van Christus” (Heerden van Niekerk).

Dirkie Smit skryf in Geestelike waardes oor die vreemde roeping van die kerk onder andere die volgende: … Was en blý ons versoeking nie om godsdienstigheid te bevorder eerder as kerk te wees nie? Godsdiens, spiritualiteit, vroomheid, ja, opreg en ernstig, maar so dikwels eerder gedienstig aan ideologie, tydsgees en kultuur? Aan die volk en taal, people, politiek en mag? Aan heersende waardes, persoonlike strewes, voorspoed en sukses? Nié altyd so herkenbaar as kerk van Jesus Christus nie.

Volgens Henry Nouwen (In the Name of Jesus: Reflections on Christian leadership) gaan dit om God se hart te ken wat in Jesus vlees en bloed geword het. En om Jesus se hart te ken en God lief te hê, is een en dieselfde ding. Uit dié hart vloei daar strome water wat lewe gee. Wanneer Christenleiers in die wêreld met dié kennis leef, bring hulle genesing, versoening, nuwe lewe en hoop orals waar hulle gaan. ’n Lewende verhouding met Christus mond uit in die dra van vrugte (Mat 21:33-46). Dit is ’n nuwe lewenswyse wat Geesgerig (dit is, op God gerig) en Geesgedrewe (dit is, deur God gestuur en gedryf) is. Dié situasie in die land se politiek en ekonomie, die heersende waardes en persoonlike strewes maak dit moeilik, maar ons laat ons nie van stryk bring nie, ons staan vas en bly aan die Here getrou (Fil 4:1). Die Heilige Gees stel jou in staat om soos Paulus in moeilike omstandighede die nuwe lewe te lewe, Christus te ken en herkenbaar kerk van Jesus Christus te wees

.

ENKELE “ÉN-ÉN” RIGLYNE

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Hoe voorkom ‘n mens algemene wantroue te midde van geweldsmisdaad? Hoe kan ‘n mens na ervaringe van regeringslui se swak diens en slegte moraliteit nie agterdogtig teen alle amptenare wees nie? Hoe kan ons ontsnap om nie kwaad met kwaad te vergeld nie?

* Om God se wil as bevelsvorm (imperatief) te ken, help nie ten volle nie. Die Fariseër wat Jesus in ‘n debat wou betrek, het presies geweet waarop God se wil neerkom: Liefde teenoor God en naaste. Maar hy was nie vry om dit te kon doen soos Jesus dit van hom vra nie. Hy wou net oor God se wil debatteer.

* Om eers te verduidelik wat God vir ons doen (indikatief) en op grond daarvan uit te spel wat ons uit dankbaarheid moet doen, is veel beter. ‘n Sterk wete dat God my onvoorwaardelik aanvaar het, kan mens inspireer om ook te waag om ander te verstaan, te vergewe en op te bou. Hierdie indikatief-imperatief skema is een van die sterkste wyses waarop Paulus werk. Ons Gereformeerdes het dit (uit dankbaarheid moet ons…, die wet as reël van dankbaarheid) oorgeneem. Goeie moraliteit kom uit ‘n goeie identiteit. Ons moet egter onthou dat daar ander etiese skemas ook in die Bybel is!

Ongelukkig raak ons bewussyn gewoond aan God se dade. Ons fikseer God se wil in algemene en vae omskrywings. God word God van die verlede. Dit bly nie ‘n lewende kwessie wat God nou van ons vra nie.

* Om te verlang na God en na sy wil maak nuwe moontlikhede oop. Dit is soos Griekse werkwoorde in die wensvorm (optatief) (Hebreeus in die konjunktief). Die ontevredenheid met die huidige skep ‘n lewende verwagting en die erkenning van “ons weet nie” die bereidheid om opnuut te luister.

Dirk Smit (1999, Verlange na meer) lees talle Lukas-gelykenissse vanuit hierdie verlange-modus. Dink maar aan die verlangende seun en Vader, die weduwee wat geregtigheid verlang, die man wat verlang dat sy huis vol feesgangers sal word…

Ook die Bergpredikasie in Matteus het iets van die verlange: “Gelukkig is julle wat honger en dors na die geregtigheid…” By Matteus is “geregtigheid” nie soos by Paulus ‘n juridiese status nie maar morele geregtigheid, veral die doen van God se liefdeswil…Paulus verlang na één saak naamlik om die krag van Chrsitus se opstanding te ken en deel te hê aan sy lyding…

Gebede om verlange na God se wil vir vandag, bring nuwe bewussynsmoontlikhede. Dit maak verbeelding – ook morele verbeelding van hoe dinge moet en kan wees – moontlik. Die verbinding tussen eie belange en godsdiens as regverdiging daarvan, verslap. Daar is ‘n openheid dat God se Gees jou kan vrymaak van die heersende reaksiepatrone in ons land. Deur hierdie ingrype kan ons dalk meer doen as om net dié te begryp wat ons begryp, net dié liefhet wat vir ons liefhet, en net dié groet wat ons groet…- Matteus 5: 46.

3 Én Skoktaktiek? (Profete en Jesus –gelykenisse)

Wat my verbaas is die skoktaktiek wat Jesus in sy gelykenisse volg. Byvoorbeeld in die bekende Barmhartige Samaritaan. Dat die Priester en Leviet verbystap en dat hierdie opofferende persone die teenvoorbeeld is moes baie erg destyds oorgekom het. Dat van alle mense ’n Samaritaan die voorbeeld stel was destyds gewoon skokkend.

Ek het eenmaal ‘n kollega gehad wat skoktaktiek gereeld in Bybelstudies en prediking gebruik het. Dit het nie vir my gewerk nie. Miskien is ek te veel van ‘n “pleaser”. Ek het verneuk of vernederd gevoel. Maar het die profete en Jesus dan nie daarvan gebruik gemaak om mense tot besinning te roep en diepgaande los te maak van vormgodsdiens nie?

Christene se voorbeeld is inderdaad Christus. Wat my uit die dilemma help, is Jesus se verstaan van gesag. Vroeg in sy openbare optrede vat Jesus die godsdienstige gesagdraers se interpretasie van die gebooie skerp aan. Aan die einde van die Bergrede is die skare verbaas was omdat Jesus met gesag geleer het en nie soos die Skrifgeleerdes nie. “Toe Jesus klaar gepraat het, was die skare verbaas oor sy onderrig, want Hy het hulle geleer soos ‘n man met gesag en nie soos hulle skrifgeleerdes nie” -Mat 7: 27-28.

Hoekom straal Jesus gesag uit maar die tradisionele gesagdraers nie? Vir Ferdinand Deist (1990, Verstaan jou ouers) is die enigste oplossing dat daar verskillende soorte gesag is. Ook woordeboeke lys dat “gesag” op “mag” sowel as op “invloed” kan dui.

Die Skrifgeleerdes – en talle godsdienstiges vandag – meen gesag is mag wat mens van bo af op ander uitoefen. Daar is situasies waar die soort gesag nodig bly. Die staat moet sy mag gebruik om misdadigers af te skrik. Maar wanneer Christene deur die mag van boikotte sangers wil keer, gaan hulle dié ouens se saak net adverteer.

Jesus se gesag werk anders. Dit wil mense se harte beïnvloed. Dis ‘n gesag wat dring maar nie dwing nie. Daarom oorreed Jesus mense deur gelykenisse en dreig Hy nie. Hy spel die een lewenstyl se voordele uit teenoor ‘n ander. Hy gun mense ’n keuse. Boonop verstaan en vergewe Hy. Diegene wat Hy waarsku en berispe is “gelowiges” wat God se genade onnodig vind.

Ons word gevra om Christus se liefde, vergifnis en selfs lyde te volg. Al wat ons nie moet volg nie is God se toorn. Aan Hom alleen kom die mag van wraak toe. Net Hy kan vergeld (Romeine 12).

4 Juis nie én-én nie maar net om onder die waterval te staan… (Nürnberger oor Johannes se teologie)

“Wat moet ek doen om my lewe reg te kry? Help my asseblief!” is die vraag van ‘n ernstige soeker. Die versoeking is om met ‘n lysie godsdienstige pligte van én-én te antwoord.

‘n Selfdoenlysie is nie net ontrou aan Christus se Evangelie nie. Dit kan die soekende mens se krisis vererger. Die eise van ons dag is alreeds te veel. Christus bevry jou van die idee dat jou verlossing van jou insette afhang en red mens van ‘n oorvol program.

Soos alle instellings het menslike godsdienstigheid die neiging om al hoe meer ingewikkeld en vol reëls te word. Wat begin het as ‘n liefdesooreenkoms dat God vir ons ‘n God wil wees en dat ons vir Hom “‘n volk” moet wees, is later met 10 gebooie omskryf en uiteindelik in 613 wette verander.

Jesus Christus haal dié swaar juk van ons af. Volgens die eerste Evangelies het Jesus ons net 2 gebooie kom leer: Om God lief te hê en ons naaste soos onsself lief te hê.

Johannes, die Evangelie wat laaste geskrywe is, antwoord die vraag op wat ons moet doen nog eenvoudiger. Dit gaan nie om ‘n “vertikale en horisontale” liefde te doen nie maar dat die “eenrigting stroom” van liefde deur ons sal vloei (Klaus Nürnberger).

Daarom moet ons aan die wingerdstok verbind wees, in sy woorde van liefde “bly”, die ongemak van Christus se voetewassing as’t ware ervaar, en in herinnering aan sy kruisdood brood eet en wyn drink.

Dit is soos om met uitgestrekte arms en oop hande onder ‘n waterval te staan. Jy word self eers nat en kan dan nie anders dat hierdie liefde die mense en skepping rondom jou ook natspat nie. Dan handel jy nie meer volgens ‘n lysie nie maar met dit waarvan jy self vol geword het.

Op die soeker se vraag is die Bybelantwoord : “Jou lewe kom nie reg deur nog dinge by te doen nie. Dit gaan om in God se waterval van liefde te gaan staan. Hiermee help ons mekaar”.

5 “Ds kry ‘n spiritualiteit vir jou ongemak…”

(Pasop vir balans en gemaksones wat dink, leef en ervaar betref; ons identiteit in Christus is anders as Boeddhiste ( bv Küng oor Jesus en Gautama), ons leef in spanningsvelde en paradokse (bv profeet én priester, God se vrymag én ons verantwoordelikheid, alreeds én nog-nie); ons bly daarom vra: Wat verwag die Here nou van ons?….)

Oosterse godsdienste fokus op die innerlike gemoed van die mens. Die Christendom en die ander profetiese godsdienste (Judaïsme en Islam) is doelbewus ook op wêreldgebeure gerig. God se geregtigheid moet volgens hulle in die samelewing verwerklik word.

Profete moet dit gevolglik waag om God se wil binne eietydse politieke en sosio-ekonomiese omstandighede te verkondig. Hierdie risiko bring mee dat sommige terugskouend as “vals” en ander as “ware” profete beoordeel sal word.

Na die dood van die Assiriese koning in ongeveer 734 vC het Sirië en Israel besluit om die magsleemte te benut deur Assirië se heersersjuk af te gooi. Vir die opstand benodig hulle Juda se steun. Agas, die Judese koning, besluit teen sameswering. Die gevolg is dat Sirië en Israel Jerusalem beleër om Agas te onttroon.

In hierdie benoude omstandighede stel sommige profete die volk net gerus. Die stad self sou al teken wees dat God met hulle is. Die aanvallers sal daarom nie slaag nie (Jes 8: 8-10, Psalm 48).

Die profeet Jesaja ontbloot hierdie vroomheid as valse vertroue. Die volk kyk teen vyande vas maar vergeet van die Here van die geskiedenis. Die Here is vrymagtig. Hy kan selfs die nuwe Assiriese koning teen sy volk gebruik.

Jesaja distansieër sy groep van die ander. Hy word egter nie so ‘n vreemde buitestaander soos Jeremia later nie. Soos sy ouer tydgenoot, Amos, pleit Jesaja vir minder godsdienstige vertoon en vir opoffering om die lot van swaarkry-mense te verbeter (Jes 1:12-20, 8:20).

Om profeet te wees is nie maklik nie. Ernst Wollf skryf aangrypend oor ware en valse profete. Laasgenoemde s is seker van hulleslef, fatsoenlik, gewild. Eersgenoemdes twyfel, het soms snaakse optredes, wil graag deur God onthef word of worstel of hulle kan aangaan met die onmoontlike opdrag.

As profeet maak jy jouself ongewild. Profeet en priester nog moeiliker. Jy word ’n versoeningsbrug soos Christus – die mense van weerskante trap op jou. Ek onthou Oom Murray in Lynnwood. Hoe hulle hom baklei het maar uiteindelik gekry het om hulle mense te begrawe…Calvyn sê dat ons in die voetspore van Christus profeet, priester en koning moet wees. Onmoontlik?

Die spiritualiteit wat ons aan God verbind moet daarom ruimte laat vir die paradoksale. Dit sal deur profete-angs geteister word. Dit sal altyd onvoltooid bly. Dit sal groei deur ongemak en doodgaan sodra die ongemak ophou. Dit leef nie uit duidelike imperatiewe nie maar van verlange. Dit roem nie oor sekerhede nie maar is tevrede met verwondering. Dit is nooit klaar en voltooid en afgerond nie omdat die Gees met ons voortgaan… dit skree op elke moontlike manier teen ons natuur.

Tog sluit dit ook by ons menswees aan. Daar’s net altyd die paradokse. God is meer as sy gawes maar nooit sonder sy gawes nie. ‘n Bietjie musiek, ‘n glasie goeie wyn, ‘n stukkie romanse, ‘n bietjie opwinding deur sport, stap in die natuur is alles middele waardeur God ons sterk maak.

Al kan ons in die algemeen praat is ons elkeen uniek. Soos elkeen ‘n eie peroonlikheid het , het ons elkeen ‘n spiritualiteit. Corinne Ware is reg dat ons ons eie moet ontdek en verryk word deur ander. Daar is egter veel meer soorte as haar 4 .

‘n Spiritualiteit moet gedra word deur die kruisboodskap, deur Romeine 8:28, deur God se Voorsiening…

6 Voortdurende aanpassing en verwerking: Die Josef-verhaal se Voorsienigheidsbelewenis/-verstaan

Die verhale oor Israel se aartsvaders is besonders.

Die geloofsverhale van Abraham, Isak, Jakob en Josef in Genesis 12-50 is volgens Francois Swanepoel die teenpool van die vier sondeverhale in Genesis 3-11. Anders as wat mens sou verwag word die geloofsmodelle se foute en sondes genoem. Dit gaan nie om volmaakte mense nie maar op God wat voorsien.

Dwarsdeur Israel se geskiedenis word daarom terugverwys na die God van Abraham, Isak en Jakob. Josef word egter nie genoem nie. Sy verhaal trek nietemin mens se aandag, selfs meer as die ander.

Dit is ‘n gesinsverhaal waarmee mense kan identifiseer. Hier is geen droombeeld van die gesinslewe nie. Voortrekkery, jaloesie en hoogmoed lei tot ‘n gesinstragedie.

Josef se verhaal wil nogtans ‘n leervoorbeeld vir jongmense wees wat in wysheid geskool wil word (Sundermeier). Hoe om uit die verleiding van ‘n slegte vrou te ontsnap (bv Spreuke 5), hoe om jou woord selfs voor konings te doen (bv Spreuke 16), en hoe om die eerbied vir God as die hoogste beginsel van wysheid uit te lewe (Genesis 42:18 en Spreuke 1:7).

Was Josef se tronkervaring die eerste in ‘n lang ry van lewensmodelle in die gevangenis soos Jeremia, Johannes die Doper, Paulus, Dietrich Bonhoeffer, Victor Frankl en Nelson Mandela? Duidelike karakterontwikkeling vind hier plaas: Josef, die hoogmoedige met sy mooi kleed word ‘n mens in tronkklere wat omgee.

Maar wat is Josef se geheim? Hoe kon hy telkens aanpas en al die verwerpingsgebeure verwerk? Hoekom raak hy nie skepties en sinies nie?

Josef het geweet dat God betrokke bly. “Julle wou my kwaad aandoen, maar God wou daarmee goed doen: Hy het gesorg dat ‘n groot volk nou in die lewe gebly het” – Genesis 50:20.Dat God selfs die slegte ten goede kan keer. God deurkruis die broers se onheilsdaad met ‘n heilsdaad. “God se daad deurkruis hul daad in die sin dat Hy die minus (-) van hul daad deurkruis tot ‘n plus (+)” (Flip Theron).

Kyk ook:

Bonhoeffer: Letters from Prison(1953) aan Eberhard Beetge op 19 Maart 1944: “Did that reading of Genesis 41:52 recently do you as much good as it did me?”

Viktor Frankl: Logoterapie.

Rolprent: La Vita è Bella (Begnini).

Vir eers genoeg!

HOE WORD GEMEENTES INSTRUMENTE TOT MORELE VERANDERING?

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Vrees is een van die hoofvorms van luiheid. Daar is die weggesteekte vrees dat vreemdelinge en opponente ook ‘n saak het. Ons vrees veral dat ek my ingenome standpunte en ou manier van doen, sal moet verander. Ook die vrees dat nuwe inligting ons sal bring om verhoudinge te verruim.

Ons luiheid en vrees vir luister, is deel van die natuurlike weerstand teen geestelike evolusie wat Scott Peck “entropie” noem. Liefde is kragtig genoeg om hierdie weerstand oorwin. Liefde is die bereidwilligheid om onsself – deur luister – te verruim met die doel om ons eie en ander se geestelike groei te bevorder.

In sy gedig Voor ‘n onbekende more pleit Matthews Phosa :“En julle wat julself leiers noem, maak toe julle monde en open julle oë en ore”. Dit sal voorwaar liefdeskrag kos maar dit sal ons almal verryk.

Die luister moet indie breedste sin van die Woord verstaan word. Nie net na Skrif en Christene nie . Kragtens die Bybelgetuienis het Gereformeerdes juis meer as ander tradisies ingesien dat God se genade en openbaring wyer is en dit die ongemaklike beskrywing van “algemene genade” en “algemene openbaring” gegee (vgl bv Kores is kneg in Jesaja). Ons moet daarom sensitief vir alle stemme wees. In die ongewone profeet kan ons dalk juis God se stem hoor. Ek kan onthou dat die Here my verander het deur Elsa Joubert se “Die swerfjare van Poppie Nongena”.

2 Die Woord as lewende stem van God en nie as gefikseerde Skrif nie (Nürnberger)

Byna al ons geskille oor geloofsake kan na ons verskille oor die verstaan van die Bybel teruggevoer word.

Vir sommige gelowiges is die Bybel identies aan “God se Woord”. In tye van onsekerheid bied ‘n konkrete teks vir mense die vaste rots waaraan hulle kan vashou.

Vir ander gelowiges, soos vir die Suid Afrikaanse teoloog, Klaus Nürnberger, is God se Woord eerder soos ‘n lewende stroom wat deur die geskiedenis vloei. Gevolglik beleef mense in verskillende tye en omstandighede God se redding in hulle spesifieke nood. Mondelings vertel hulle aan ander dat die “Woord van God tot hulle gekom het ”. Daarmee bedoel hulle dat hulle God ervaar het deur gebeure (dade), gesprekke (woorde) of gedagtes (insigte).

‘n Bybelskrywer, Johannes, kan daarom bely dat Christus “God se Woord” by uitstek is. Mettertyd is van die mondelinge getuienisse oor belewenisse van “God se Woord” in boeke opgeskryf en uiteindelik is die Bybel uit ‘n versameling van hierdie boeke gevorm.

God se reddende woord ontmoet mense op hulle verstaansvlak en denkpatrone. Die Woord word vir die Jode soos ‘n Jood en vir die Grieke soos ‘n Griek.

Soos water wat in ‘n grot afdrup na ‘n tyd stalagmiete nalaat, versteen die woord aan ‘n spesifieke tyd ook. Ondersoek hierna help ons om in te sien dat die ekslusiwiteit van die Joodse volk, die aansluiting by Babiloniese skeppingsvoorstellinge of die onderdanigheid van die vrou vir ‘n vorige tyd sinvol was.

Ons durf egter nie net met regsgeleerdes se analitiese presiesheid die vaste rots – as een gestalte van die Woord – ondersoek asof ons geloof daarvan afhang nie. Die Gees bring immers steeds lewende strome van die Woord: “God maak ons bekwaam om bedienaars van ‘n nuwe verbond te wees, nie van die letter nie, maar van die Gees. Die letter maak dood, die Gees maak lewend.” – 2 Korintiërs 3:6.

Met die sensitiwiteit van kunstenaars kan ons met eietydse bekers uit God se stroom van ewige water skep. Daarmee les God ons dors na ‘n betekenisvolle lewe vandag.

Laat ons dit toepas (1) op gebeure vroeg verlede jaar en (2) op ons ekologiese kwessie:

(1) “Die Bybelboodskap kom neer op liefde” het ‘n joernalis verduidelik. “Nee!”, het ‘n dominee geprotesteer, “dit gaan om veel meer geloofswaarhede…” .

Verskille tussen gelowiges ontstaan nie net uit ons gebrekkige luister na mekaar nie. Dit weerspieël ook die verskeidenheid van getuienisse in die Bybel en die voortgaande stroom van God se Woord. Neem byvoorbeeld die verskille tussen die evangelies.

Wanneer Matteus sy verhaal van Jesus skryf, doen hy dit met sy unieke benadering en ook in ‘n tyd waarin losbandigheid waarskynlik toegeneem het. Daarom vertel Matteus dat Jesus kom toon het dat God nie net genade gee nie, maar ook gehoorsaamheid aan sy liefdeswil vereis.

Waar Matteus, as’t ware geloofswaarhede opstapel, laat Lukas ou waarhede weg.

By sy intree-boodskap lees Jesus onder andere Jesaja 61 vers 2 se eerste deel oor die genadejaar van God. Die tweede deel van die vers, wat oor God se dag van wraak handel, word weggelaat (Lukas 4: 16-30). Ook in Lukas 7 word uit Jesaja aangehaal maar telkens is daar nie meer ‘n verwysing na God se oordeel nie.

Dit is begryplik dat die vernederde mense graag wou hoor dat God hulle vyande sou terugkry. Daarom maak dit meer sin dat hulle verbasing in vers 22 nie positief (vertaal met “verwondering”) is nie maar negatief (vertaal met “ontsteld”). Op voetspoor van Joachim Jeremias meen David Bosch kan ons die vers as volg vertaal: “Hulle het geprotesteer en was ontsteld dat Hy slegs van genade praat”.

As jy meen dat dit vir Jesus oor liefde gaan, stem jy met Lukas, die Nuwe Testament se omvattendste skrywer, ooreen. Jesus beklemtoon volgens Lukas God se ontferming oor diegene wat destyds die swaarste gekry het: armes, vroue, Samaritane en siekes. Ook ons is genooi om die wraak weg te laat en deel van God se grenslose ontferming te word.

(2) Die vroeë Christene het na die eerste Paasfees Jesus se kruisdood op verskillende wyses probeer verstaan. Een wyse was om dit as ‘n offerande te beskou – nie van mense aan God nie maar van God ter wille van mense.

Die antieke offerkultuur is nie in alle opsigte so vreemd as wat ons dink nie, verduidelik Klaus Nürnberger, ‘n merkwaardige Suid Afrikaanse teoloog. Offers is ‘n voorwaarde vir biologiese lewe, dit is ‘n kosmiese beginsel. Behalwe vir lewe op die laagste vlakke offer alle lewende organismes hulle lewe sodat ander kan lewe. Oorlewing is altyd ten koste van ander se lewe.

Die mens wat aan die bopunt van die voedselketting is, leef nie net op grond van die diere se lewe nie maar ook ander mense se opoffering van tyd en energie. Niks word sonder opoffering bereik nie.

Dit is nie offers wat onaanvaarbaar is nie maar parasitisme. Parasiete leef op offers maar offer nooit self op nie. So is die moderne mens. Ander mense word benut vir die voordeel en wins wat uit hulle gemaak kan word. Die natuur word gemyn vir eie genot en bevrediging.

Die gevolge hiervan is katastrofies. Mense is ingestel is om vir hulleself te neem en nie op te offer sodat ander ook kan kry nie. Dit lei dat frustrasie en woede tot ‘n punt styg waar dit enige oomblik in misdaad, geweld en selfs oorlog kan oorgaan.

In sy gebruik van die natuur oorskrei die mensdom nou die drempel waarbinne die natuur haarself weer kon herstel. Die natuurbronne word gevolglik ten dode toe benut.

Om in God te glo, beteken ons aanvaar dat God sy skepping en sy “seun” as offer gee. Ons herken ons eie parasitisme en laat dit vaar maar volg God in sy opoffering. Vir Nürnberger beteken dit deelname aan God se kreatiewe gesag, sy omvattende visie en sy reddende omgee vir alles wat bestaan. “Moenie nalaat om goed te doen en mededeelsaam te wees nie, want dit is die offers wat vir God aanneemlik is” – Hebreërs 13: 16.

Ons lewe van offers. Ons laat lewe deur self ook offers te wees.

3 Kerkwees as ‘n beweging en nie as ‘n instituut nie (D Bosch)

4 Karaktervorming op ons kerklike agenda

Dit is ironies dat ons te midde van ‘n moraliteitskrisis selde oor “karaktervorming” praat.

Vir sommige ouers is dit blykbaar nie meer belangrik nie. In ons tyd wil mense eerder hoor hoe leerders op alle gebiede wen en presteer. Dit suggereer aan voornemende ouers dat hulle kind eendag finansieël suksesvol sal wees. Geestelike kwaliteite het ‘n bysaak geword.

‘n Mens hoor die woord “karakter” nog net by ons rugbykapteins: “Ja, my span het vandag goeie karakter gewys”. Waarskynlik verwys dit na die karaktertrek van moed wat mense onder groot druk en te midde van pyn die byna onmoontlike kan laat doen.

By die deug van moed hoort ook geregtigheid, gematigheid en wysheid wat Plato en Aristoteles die 4 kardinale deugde van karakter noem. Bybelskrywers het meermale hierby aangesluit byvoorbeeld “Julle moet alles in die stryd werp om julle geloof te verryk met deugsaamheid, die deugsaamheid met kennis, die kennis met selfbeheersing, die selfbeheersing met volharding…” – 2 Petrus 1: 4-6. Vanuit die geloofsperspektief is geloof, hoop en liefde by die ander klassieke deugde gevoeg.

Sterk karakter word gevorm deur dissipline wat so oorgedra is dat dit selfdissipline word; deur oefening om uit te hou en behoeftes nie dadelik te bevredig nie; deur ontwikkeling van ‘n gesonde selfbeeld wat daarom respek vir ander het; deur wysheid van rolmodelle te kry om tussen goed en beter te kan onderskei; en deur die inlewing van die Bybel- en ander verhale waarin daar met die teenstellings in die lewe geworstel word.

Christus se verhaal werk by uitstek soos ‘n tragedie in die antieke tyd. Dit is ‘n belangrike middel tot karaktervorming. Anders as in ‘n ramp of bose toeval gaan dit in ‘n tragedie om mense wat morele keuses vanuit hulle karakter maak. Dié keuses is lotsbepalend.

Neem Sophokles se Antigone as voorbeeld. Kreon het ‘n passie vir die wet asof dit alleen belangrik is. Daarom weier hy ‘n begrafnis vir Antigone se broer. Antigone begrawe haar broer nietemin al sou dit haar eie lewe kos.

Kreon verteenwoordig eensydige geregtigheid en Antigone verteenwoordig eensydige liefde (JA van der Ven: Formation of the Moral Self).

Hulle het moed nodig gehad om hulle rigiditeit te bowe te kom en gematigheid om hulle passies af te koel. Met die deug van geregtigheid sou hulle meer van “Ek sal goed doen aan ander” kon maak as om vinger te wys met “Julle sal ons nie kwaad doen nie”. Kreon het nie die wysheid gehad om die stadspolitiek se tekortkominge in te sien nie en Antiogene is verblind deur haar fanatiese bloedverbondenheid..

Jesus se verstaan van geregtigheid is dat God alle mense liefhet en dit ook van ons vra. Hy het die moed om dit te bly verkondig en uit te leef al sou Hy daarvoor – letterlik! – gekruisig word.

Jesus se gematigheid spoor mense aan om nie kwaad met kwaad te beveg nie. Ook nie vloerlappe nie maar ‘n derde weg. (Walter Wink). Sy wysheid laat Hom navolgers oplei wat ongeag omstandighede met dié geloof, hoop en liefde bly lewe. Ons moenie met ‘n lysie van reg en verkeerd lewe nie eerder met “wat is liefdevolste?” (Pieter Klopper). Laat mens ebegin om te dink – stel die verskillend estandpunte, moenie altyd oplossings wil gee oor maagdelike geboorte en homoseksualisme nie. Hoekom doen ons dit? Mag?

5 God se beskikking én ons verantwoordelikheid: Die teologie van Deuteronomium

Wil jy gesonder eet en meer oefening kry, of het jy ‘n voorneme om swaarkry-mense te help en getrouer in jou gemeente te wees? Hoe kry ‘n mens dit reg?

Ons sukkel met gedragsverandering. Deel van die probleem is dat ons aanvaar dat die regte houding na goeie gedrag sal lei. Dit is ‘n halwe waarheid. Wag ons vir die regte gevoel om oefenplek of erediens toe te gaan, wag ons tevergeefs.

Hierteenoor lui die slagspreuk van die Nike–handelsnaam: “Just do it!”. In hierdie woorde is veel meer opgesluit as ‘n aanmoediging vir sportlui. Gedragskenners toon dat dade mense se houdinge meermale verander as wat houdinge tot die regte dade lei.

Die ou Griekse filosoof, Aristoteles, pleit dat ons goeie dade net moet doen. Wanneer ‘n mens dit herhaal, word dit ‘n gewoonte. Goeie gewoontes vorm sterk karakters.

Is hierdie waarheid nie al deur Deuteronomium se skrywers ingesien nie? Hoe anders verklaar mens dat in ‘n tyd van armoede en politieke spanning hulle boodskap aan gelowiges was: “Hou vrolike feeste!”

Die gelowiges moes nie indien hulle oes groot genoeg was of indien hulle dankbaargevoelens voldoende inspirasie was na die samekomsplek gaan nie. Hulle moes die feeskalender gehoorsaam en by die fees opdaag. Daar onthou hulle van God en ervaar dat hulle aan mekaar behoort. Deur saamkuier, belydenis, bid en offers word hulle vrolik.

Geniet jou offer deur met jou offergeld bier, wyn en kos te koop, vra Deut 14:26. Om offers te bring, is nie ‘n soort belasting nie maar ‘n feesgeleentheid! Nog meer merkwaardig is dat die opdrag nie behels “Hou oor vir die armes” nie maar “Vier jou offerande saam met die armes”.

Vir Deuteronomium beskik God en ons het ‘n verantwoordelikheid. Deut 29-30 word in Ballingskap tyd voorgehou as toespraak van Moses voor die intrek in die beloofde land.

  • Moses verwys na die verlede: Het julle dan vergeet hoe God ons gedra het tsv ons ongehoorsaamheid? (Let op na ander gedeeltes waarin zkr (gedenk/onthou/herinner) as ‘n heilige taak beskou word)
  • Moses wys na die toekoms. Wat sal die mense eendag sê van ons? Was ons gehoorsaam of nie.
  • Moses wys na die hede. “Vandag” kom14x voor in die preek oor die toekoms. Ons aandeel aan die toekoms is of ons vandag gehoorsaam is aan sy liefdesgebod: Deut 29:29.

WAAROM RAAK GEMEENTES ONGEËRG OOR MORELE VERANDERING?

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Parallel met die eerste vyf boeke “van Moses” rangskik Matteus op simmetriese wyse Jesus se boodskappe in vyf groepe.

In die middelste groep vind ons die gelykenisse oor saad (Mat 13). Die een artikel wat vir die antieke mens kragtig en tegelyk kwesbaar was, is saad. So is Jesus se woorde ook. Dit wat van lewensbelang is, kan ons maklik vermors.

Jesus keer ons vrae om. As sy dissipels oor sy identiteit wonder, vra Hy “Wie sê julle is ek?”. As mense ‘n definisie vir “naaste” soek, draai hy dit om na: “Vir wie is jy ‘n naaste?” As ons wil weet hoekom die reaksie op sy woorde swak is, vra Hy: “Hoe ontvang jy die saad?”.

Die kernbelydenis van die eerste vyf Bybelboeke help ons om hierdie hart van Jesus se boodskappe te kan antwoord:

Ontvang ons die saad op die harde pad deur net daarvan kennis te neem of deur God van harte lief te hê? Ontvang ons die saad op die klipbank deur uiterlike vormgodsdiens of deur God met ons hele siel (lewe) lief te hê? Ontvang ons die saad saam met al die onkruid of deur God ook met die kragte van ons verstand en besittings lief te hê?

Die kwesbare saad het ‘n kragtige uitwerking as ons dit met ons hele menswees ontvang. Helaas het ons dit op verskillende wyses gereduseer:

2 Die redusering van moraliteit tot volksmoraal (Civil Religion)

Daar is onsekerheid onder godsdienssosioloë oor wat presies “Burgerlike Godsdiens” sou wees. Schieder (1987, Civil Religion – Der religiöse Dimension der politischen Kultur) som dit op : “Religion ist wieder ‘in’ – auch in der Politik. Immer häufiger greifen Politiker auf religiöse Formeln Zurück. Nationale Symbole und Religiöse Rituale werden nicht mehr verschämt, sondern mit Stolz präsentiert”. Dit mag onduidelik wees wat Burgerlike Godsdiens sou wees maar die saak naamlik dat die politieke ‘n wesenlik invloed het op die godsdiens moet duidelik wees en ons sensitief, krities en agterdogtig maak.

Robert Bellah (verskeie publikasies van ongeveer 1957 – 1985) is seker die bekendste navorser op die gebied. Maar SA is van lankal af een van die mees gunstigste navorsingsvoorbeeld van hoe politieke groeperinge elk hulle eie godsdiens ontwikkel het om hulle “nomos” (Berger & Luckmann) te legitimeer. T Dunbar Moodie (1975, The Rise of Afrikanerdom: Power, Apartheid and the Afrikaner Civil Religion) skryf by Berkeley byvoorbeeld een van die merkwaardige studies hieroor. Is dit net ons wat onbewus is hieroor?

Ons eie Murray Janson het wel al in 1959 (Sodat ons weer waarlik kerk kan wees) teen “volksgodsdiens” gewaarsku maar slegs die vlak geloofskeuse (bv geen hek by doop, katkisasie ens) word daarin gekritiseer en hoewel dit vir tug pleit sluit tug nie ondersoek in na moontlike “nasionale” sondes nie.

Die invloed van “burgerlike godsdiens” op die morele is ooglopend. Persoonlike sondes (rook, dans, vloek, dobbel – sogenaamde mikromoraal) kry alle aandag, sosiale probleme (rassisme, klassisme, genderkwessies, ekologie – makromoraal) word geïgnoreer.

Ten einde “wat goed is vir die volk is goed vir God” reg te kry, moet geloofsoortuiging(e) deur nasionale belange gemanipuleer word. Nürnberger (1988, Power and beliefs in South Africa) meen dit gebeur op 3 wyses:

  • Die oortuiging (ultimate) word geherinterpreteer om die belange te ondersteun (bv kapitalistiese liberalisme is goed want die hele samelewing baat daarby);
  • Die belange word so aangebied dat dit skynbaar aan die oortuiging voldoen (bv ons maak oorlog in SWA/ Latyns –Amerika want dit beveg die godlose kommunisme);
  • Die belange val buite die oortuiging se seggenskap (bv die bergrede het met private moraliteit te make nie met staatsake (Bismarck), besigheid is besigheid, dominees moet hulle uit politiek hou ens).

3 Die redusering van die versoening tot die “objektiewe versoeningsmodel”

Uit die Bybelse beelde oor Christus se versoenings- en verlossingswerk het drie hoofweë ontwikkel om versoening te verstaan. Dit bring nie net ‘n geestelike armoede mee wanneer ons slegs een die weë bo  die ander verkies nie maar ook ‘n gevaarlike morele redusering:

* Die weg van oorwinning (sg Klassieke versoeningsmodel). Hierdie verstaan van versoening was veral onder die kerkvaders gewild. Hulle het die stryd- en oorlogsbeelde in die Bybel benut. Christus oorwin die bose deur sy weerstand teen versoekinge en sy gehoorsaamheid aan God tot die dood.

* Ons word deel van hierdie oorwinning vanuit ons geloof in Christus as koning oor alles. Met liefde en waarheid beveg ons byvoorbeeld die sonde om medemense volgens ras en klas te stereotipeer.

* Die weg van voldoening (sg Objektiewe versoeningsmodel)(Anselmus: Cur Deus Homo?). Hierdie verstaan van versoening was in die Middeleeue gewild toe ontering van ‘n feodale heerser alleen herstel kon word deur die oortreder of iemand in sy plek te straf. Christus se kruisdood is as voldoening/vereffening/ satisfaksie beskou. Christus se offer het God se oordeel verander soos ‘n feodale heerser wat “satisfaksie” gekry het. (Christus het God se wil kom toon en nie God kom verander nie – inteendeel!). In ons plek het Hy aan God se eise voldoen en die oordeel afgeweer.

Danksy God se genade kry ons deel aan Christus se hoëpriesterlike versoeningswerk. Uit dankbaarheid vir Christus se verdienste kan ons mekaar voortaan vergewe.

Hierdie objektiewe versoeningsmodel van Anselmus het in ons kerkleer en –praktyk die enigste aanvaarde model geword. Tesame met ‘n oorbeklemtoning van die offer- en handelsbeeld om die kruisgebeure te verklaar ten koste van ander beelde (tempelmuur, herderbeeld, militêre beeld ens) is die heil versmal tot kennisname van wat God gedoen het. Dat die verlosssingsgebeure juis moet uitloop op nuwe gedrag (bv Efes 1:10, Jakobus, Matteus 7: 21) word verwaarloos.

* Die weg van verandering (sg Subjektiewe versoeningsmodel wat aan Abelardus verbind word). Hierdie verstaan van versoening is ook oud maar het eers in die moderne tyd gewild geraak. Christus se lewe en sterwe bring ‘n reaksie in ons. Sy liefde vir ons skep wederliefde. Soos die soldaat by die sterwende Jesus aan die kruis verander dit ons harte.

Christus is die profeet wat ons op God se pad bring. Sy Gees open ons oë vir selfmisleiding. Ons kan ons afkeer teenoor ander selfs op godsdienstige wyse regverdig. Hy laat ons insien dat God van ons opofferende liefde vra sodat daar ook ware versoening tussen mense kan kom.

4 Die redusering van die heil tot persoonlike moraliteit

“Julle dominees troos mense in hierdie tyd van wanhoop maklik met goedkoop woorde en mikromoraal ”, vermaan my kritiese vriend. Om sy erns te benadruk, haal hy Jeremia aan: “Julle preek vrede, vrede terwyl daar geen vrede is nie…” Die pynlike taak om die groot veranderinge wat ons moet maak, te verkondig bly agterweë.

Die behoefte aan “Glo net; God beheer”- en “ons lewe moet heilig wees” – preke is begryplik maar gevaarlik. Dit kan diegene agter hoë mure gerus maak om aan te hou met hulle soort lewe. Geloof in God behoort ons eerder moed te gee om krisisse ten goede te benut, oor grense te tree en self te verander.

In haar poging om Christene van gevaarlike passiwiteit te bevry, gebruik Dorothee Sölle die klassieke geloofsbegrip “plaasbekleding”. Tradisioneel beteken dit dat Christus ons plek voor God én God se plek voor ons inneem.

Aan die einde van haar boek Stellvertretung (“Plaasbekleding”) vat Sölle haar nuwe verstaan daarvan saam:

“Toe die tyd vervul is, het God lank genoeg iets vir ons gedoen. Hy het Homself op die spel geplaas. Hy het Homself afhanklik van ons gemaak en Homself geïdentifiseer met diegene wat nie met hulleself geïdentifiseer kon word nie. Nou is dit tyd om iets vir God te doen”

Sölle help ons om in te sien dat ons God verteenwoordig en daarom verantwoordelikheid vir versoening in ons land moet neem. In Christus se plek moet ons ly vir dit wat reg is.

In sy reaksie op Sölle erken die Nederlandse predikant, J Overduin, dat Christus “voorganger en voorbeeld” is maar wys dat Christus tegelyk ook “versoener en verlosser” bly. Ons kan sy radikale liefde net verteenwoordig vanuit die geloofservaring dat Hy in ons plek gely het. Ons verteenwoordig Hom nie in sy afwesigheid nie.

5 Die redusering van die morele tot Gesinnungsethik: Max Weber open ons oë vir Verantwordungsethik

‘n Mens is geskok dat die derde slaaf in die bekendste van Jesus se gelykenisse so swaar gestraf word.

Drie slawe kry elkeen goue munstukke. Die derde hanteer syne vanuit ‘n tradisionele gesindheid. Die eerbied wat hy vir sy eienaar het, is eintlik vrees. Daarom bly hy by dit wat vir hom die veiligste is. Hy bewaar sy eienaar se muntstuk deur dit volgens Rabbynse voorskrif, te begrawe (Matteus 25:14-30).

Tydens die Eerste Wêreldoorloorlog (1918) sien Max Weber in dat ons beste voornemens, edele motiewe en selfs tradisionele waardes nie betroubare etiese riglyne is nie maar ontaard in “slagspreukdenke”. Ook in Suid Afrika herken ons in vorige en huidige leiers – maar ook in onsself – iets van die derde slaaf. ‘n Goeie gesindheid, ‘n lewe in lyn met die tradisie is nie genoeg nie.

In die plek van ‘n etiek van gesindheid word ‘n etiek van verantwoordelikheid voorgestel. Verantwoordelikheid is om aanspreeklikheid vir die aarde en alles wat lewe te aanvaar. Dit is daadwerklike optrede ter wille van die toekoms.

Verantwoordelikheid beteken daarom dat ons deeglik die gevolge van keuses sal bereken. Wat is die gevolge as ons geweld met geweld beveg; as ons mense volgens hulle ras stereotipeer; as rykes nog ryker en die armes net armer word?

Wat gaan gebeur as jy ‘n kind verkleineer; as jy dissiplineloosheid toelaat en as jy die aarde nie as ‘n heilige erfenis versorg en herstel nie ?

Die eerste twee slawe het aanspreeklikheid aanvaar. Hulle weet daar kom ‘n dag waarop hulle verslag moet doen. Hulle plaas hulleself op die spel. Hulle ontvlug nie die verbintenis tot die opdrag deur die omstandighede of die eienaar die skuld te gee nie. Hulle woeker met die geleenthede wat hulle kry.

Die muntstukke is simbolies vir geleenthede om die wil van God – volgens Matteus liefdesdade – te kan doen. Dis liefde – selfs vir die vyand – wat die Eienaar blymaak en die twee slawe by die groot feesmaal laat aansit.

 6. Die gebruik van die Skrif in sy letterlike vorm om die hele werklikheid te verklaar, bring ongeloofwaardigheid mee: Karen Armstrong se verduideliking van die verskillende rolle van “logos” en “mitos”

Armstrong (2009, The Case for God) was vroeër ‘n toegewyde non, later ‘n felle godsdienskritikus en is tans ‘n bekroonde skryfster. Sy help mens om tussen godsdiens se koring en kaf te onderskei. “Onthou”, vra sy, “dat daar voor ons moderne tyd twee aanvullende wyses was waarop kennis verkry is”:

* Deur die logos (rede) het mense geslaag om goed te organiseer asook om werktuie te maak waarmee hulle die omgewing kon tem.

* Deur mites en rituele het ambisieuse mense geslaag om in ‘n verwarrende wêreld met hoop te leef.

Godsdienstiges wil graag dat hulle lewens moet oorloop van betekenis. Daarom soek hulle te midde van pyn en teleurstellinge na vrede en na moed om hulle vrees vir mislukking en die dood te oorwin.

Kennis deur mites werk soos kuns. Dit gee nie ‘n eksakte of akkurate weergawe van die verlede nie maar bied ‘n verklaring vir wat gebeur het en steeds aan die gebeur is. Die geloofwaardigheid hiervan stel jy nie met logiese argumente vas nie maar alleen deur die rites hiervan te beoefen.

Soos musiek ontsluit mitiese kennis in jou dieper vlakke van potensiaal. Die bewuste logiese wyse van kennisverkryging moet juis gesystap word.

In die moderne tyd het kennis deur die logos egter sulke opspraakwekkende resultate verkry dat mites met leuens vereenselwig is. Godsdiensleiers het by die verskraling – kennis alleen deur die rede – ingeval en ‘n logiese godsdiens met mitiese stene probeer bou. (Die toergids sê: “Hier het die Barmhartige Samaritaan die verwonde genees”!!) Dit maak die Christelike godsdiens ongeloofwaardig by talle denkende persone. Boonop word dit vererger met die arrogante wyse waarop ons dikwels oor alles en almal kommentaar gee. Blykbaar besef ons nie goed wat alles in God se naam deur die eeue gedoen is nie en onthou ons nie eers dat ons enkele dekades gelede nog met groot sekerheid verkondig het dat apartheid Bybels is, dat vroue hoede na die erediens moet dra, dat dans sonde is nie…

Wanneer ons ophou om met godsdiens antwoorde te wil gee op vrae wat vir die verstand bedoel is (soos bv ouderdom en ontstaansproses van die aarde)…Wanneer ons vanuit respek vir die eie aard van die Bybel ophou veg vir die letterlike waarheid van elke vers…Wanneer ons erken ons weet nie … kan ons dalk weer God ervaar!

Waarheid van Bybel is nie liniaalwaarheid (fundamentalisties – modern), ook nie horlosiewaarheid (relativisties – laat modern) nie maar relasioneel, soos ‘n reisgids oor London…

7 Armoede aan spirituele dissiplines en liturgiese rites

 

Vergelyk Richard Foster, Willem Nicol, Buvton-navorsing

 

8 Die atmosfeer van ‘n gemeente en die rol van die leraar

Ons het leiers met integriteit dringend nodig. Hoewel ons dié gebrek op die politieke terrein die seerste aanvoel, geld die nood ook in ons maatskappye, skole, gemeentes en gesinne.

Morele geregtigheid behels meer as juridiese geregtigheid. Mugabe voer immers sy terreur binne die wet uit. Vanuit ‘n magsposisie manipuleer mens maklik die reëls. Leiers ontwikkel morele integriteit deur onder andere:

* Die atmosfeer wat hulle skep. Ons almal het al ervaar hoe die atmosfeer van ‘n land, skool of gemeente verander wanneer die leierskap wissel. In ‘n atmosfeer waar na mense geluister word en almal aanvaarding kry, vind jy hartlike samewerking en groei.

* Die wyse waarop hulle kommunikeer. Daar is leiers wat op oordonderende wyse opvattinge oor byvoorbeeld hulle teenstanders in stand hou. Ons is eties gesond wanneer ons nie ander se menings op subtiele wyse verdraai nie en erken dat ons interpretasie van stellings en syfers met ons eie voorveronderstellings gekleur is.

* Die soort ondersteuning wat hulle vra. Goeie leiers kloon nie blinde navolgers nie maar tree deursigtig op. Hulle verduidelik die dilemmas en die langtermyn gevolge van elke moontlike keuse waarvoor hulle as gemeenskap te staan kom. Ter wille van gewildheid teer hulle nie op mense se gemak met die tradisionele nie. Op moedige wyse bemagtig hulle eerder volgelinge deur inligting oor die noodsaak van verandering.

* Die wyse hantering van foute. Tom Peters vertel in sy boek, In search of excellence, van die werknemer wie se fout sy maatskappy miljoene dollar gekos het. Die bestuur dank hom egter nie af nie. Hulle dra die skade. Uit die fout leer almal. Waar mense te bang vir foute raak, waag niemand meer met oplossings nie.

Jesus dra ons sonde. Navolgers van Jesus trap nie langer op foutmakers nie maar dra hulle foute. Waar dit in gemeentes, gesinne en werkplekke gebeur, ontstaan ‘n nuwe atmosfeer.

*   Die ernstig neem van mense se pyn. Moet dit nie te gou in perspektief plaas om jou eie ongemak en stilswye te verlig nie. Dit mag ‘n tiener wees met ‘n liefdesteleurstelling. Dit mag vir jou na iets kleins lyk. Die pastorale grondhouding is om ander se perspektief en belewenis ernstig te neem.

DIE EVANGELIE VERANDER MENSE

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Is joernaliste wat Sölle uitvra onnodig skepties en krities jeens godsdiens? Sou ‘n eerlike blik na onsself en na godsdiens deur die eeue en in besonder die Christelike godsdiens nie die ontstellende toon dat godsdienstiges meermale die bestaande orde gekies het, dat hulle in en met God se naam ‘n bepaalde orde waarin hulle voordeel gehad het, gelegitimeer het? Of sagter gestel dat ons ons deur magshebbers laat verlei het of misbruik is om ‘n samelewingsbestel aan die gang te hou en dit te regverdig eerder as om dit te verander? Opium van die volk (Marx) en/of opium vir die volk (Lenin)?

Dink vir ‘n wyle terug …

Aan die rol van die kerk in die tyd voor die Franse (politieke) rewolusie: “Ateïstiese” leiers het die hervominge gelei wat menseregte ontgin en die einde van die ampskerk se magsuitoefening beteken het…

Aan die rol van die staatskerk in Engeland, die konings en hulle vrouens, die opkoms van die Metodisme as ‘n reaksie hierop. Tot vandag vertel die regimentvlae en name van soldate in kerkgeboue van hierdie legitimering van oorloë…

Aan die rol van die Afrikaanse kerke in die regverdiging van Apartheid, die grensoorloë en die rol van die ander kerke in die ondersteuning van die Bevrydingsorganisasies…

Die RGN se verslag na tussengroepverhoudinge in ‘n onlusgeteisterde 1985 het aangetoon dat die Christelike godsdiens (waaraan 75% mense hulle nomineel verbind het) eerder die polarisasie tussen rasse legitimeer as relativeer. (John de Gruchy (1979, The Church Struggle): Settler Church/ Mission Church; Afrikaner Church/English Church; Black Church/ White Church) So ‘n omvangryke ondersoek is ongelukkig nie weer herhaal nie. Ten spyte van ‘n nuwe politieke bedeling het dit klaarblyklik nie veel in die afgelope 25 jaar verander nie…

Godsdiens het die potensiaal om menslike konflik tot ‘n heilige oorlog te verhef. Tans sien ons dit die duidelikste in radikale Islam-groepe. Daarom wonder sommige denkers of daar nie meer menslikheid sonder godsdiens sou wees nie?

Gelukkig is daar ook die geloofwaardige kant. Miskien minder in kwantiteit of minder bekend. Dink aan individue soos John Wesley, Dietrich Bonhoeffer, Beyers Naude, Ben Marais, David Bosch, Moeder Teresa, Desmund Tutu, Stanley Hauerwas en aan die Bekennende Kirche in Nazi-Duitsland, die Metodiste en die Heilsleër na die industriële rewolusie van Brittanje, kerkgroepe in die voormalige Oos-Duitsland voor die val van die Berlynse muur…

2 Die Kennissosiologie bied ‘n model om legitimering te verstaan

Betekenisloosheid (anomie) is grootste bedreiging vir die mens en daarom het ons so ‘n sterk behoefte aan betekenis. Daarom konstrueer mense in groepe ‘n sosiale wêreld/ betekenisvolle orde/nomos wat uitdrukking gee aan hulle ervaringe. Grenssituasies soos die dood, politiek onrus, nuwe ontdekkinge, sosiale omwentelinge toon die onbestendigheid van sulke ordes. Die beste stabiliteit wat terselftertyd beskerming teen nuwe aanvalle verleen is godsdiens. Dit word ‘n “sacred canopy” , ‘n soort kosmos oor die nomos (Berger en Luckmann 1967, The Social Construction of Reality – A treatise in the the Sociology of Knowledge).

3 Die wonder van die vroeë Christendom vertel van die transendering van groepsbelange: ‘n Nuwe “ras” van mense wat die werklikheid itv die Koninkryk van God verstaan.

Hoewel die Christendom van die vroegste eeue eendersyds nie geïdealiseer moet word nie maar ook teenstrydighede vertoon is dit andersyds ook waar dat dit mense se instelling op punte radikaal verander het. Rosemary Radford Ruether (1998, Women and Redemption) en ander se interpretasie van die veranderde rol van vroue in die tyd, kan as illustrasie dien:

* Jesus Christus se kernboodskap was dat die “Koninkryk van God” naby gekom het. Vir die vroegste Christelike gemeenskappies beteken dit die “eindtyd”, waarin mans en vroue weer gelyk sou wees, het aangebreek. Die reinigingswette waardeur vroue en ander groepe tot tweede klas burgers verdoem is, is opgehef. Vroue is as volwaardige mense gerespekteer en kon hulle godgegewe gawes optimaal aanwend.

* Dit beteken egter nie dat die Christendom eerste was om vroue as volwaardige mense te erken nie. In plekke soos Klein Asië en Egipte het vroue al in dié “eerste” eeu leiding in sakeondernemings, die openbare lewe en godsdiens geneem (Witherington). Vir vroue wat nie in die patriargale sisteem wou inpas nie het die Christendom ‘n aantreklike alternatief gebied (Meeks). Die punt is dat sommige gelowige mans se houding egter in paternalisties geslote omgewings verander het.

* Paulus sluit met van sy raad aan gemeentes by hierdie alternatiewe kultuur aan. Hy aanvaar die leiersrol van vroue, werk met hulle saam en praat gunstig van hulle. Veertig persent van die name wat in Romeine 16 genoem word, is van vroue. Paulus het die doopformule van hierdie vroeë geloofsgemeenskappe gebruik: “Dit maak nie saak of iemand Jood of Griek, slaaf of vry, man of vrou is nie: in Christus Jeus is julle almal één” – Galasiërs 3:28. Daar is nie meer skeidings tussen man en vrou maar ook nie tussen Griek en Jood , slaaf en vryman vir die wat “in Christus” is nie. Paulus gee aan vroue-leiers, getroud of nie, erkenning.

* Omstandighede bring egter mee dat Paulus die klem op die “nog nie gerealiseerde” -eindtyd plaas wat die geslagsrolle betref en nie soos die vroegste gemeenskappies op die “alreeds gerealiseerde” van die eindtyd nie.

* In die vroeë kerk bring Paulus se dubbele boodskap ongelukkig mee dat die gelykheid van geslagte in Christus vergeestelik is. In die praktyk van die kerklike en sosiale lewe moes hulle – volgens die kultuurpatroon van destyds – aan mans onderdanig wees.

4 Die verkondiging van die Evangelie behoort mense moreel te verander

Dit gaan juis in die prediking om resultate meen Willie Jonker (1976, Die Woord as Opdrag) : “Wat wil ons dan anders met die prediking as dat mense die Woord van God moet hoor en dat dit in hulle lewens moet indring en hulle moet vernader?” (p 26)

Ons moet egter ook erken dat mense bevestiging van hulle aanvaarde standpunte en idees soek “Geen mens kan klaarkom sonder die voortdurende herbestiging van dinge wat hy reeds glo en weet nie” (p85) Daarom gaan mense na hulle politieke party se vergadering, daarom is die lekkerste gesprekke met iemand wat met jou saamstem en daarom –helaas – gaan die meeste getroue kerkgangers na die erediens. Mense soek bevestiging nie die ongemak van verandering nie…

Bevestiging beteken nie noodwendig dat a-moraliteit bevestig word nie. Karen Armstrong (2009) meen dat juis die langdurige herhaling van rites en gebruike morele verandering bewerk. Mense kan dit nie rasioneel verklaar nie maar die lewensstyl maak sin. Dink aan jou naaste Katolieke gemeente…praat met een van hulle oor om ‘n swart priester te hê…

Die probleem is vir Jonker nie dat ons mense se geloof herbevestig nie: “Die probleem is egter dat dit dikwels nie die allerheiligste geloof is waarin mense in die kerk bevestig word nie, maar in hulle eie aanvaarde standpunte en posisies. Van groei en ontwikkeling is daar nie meer sprake nie, omdat geen groei meer beoog word nie. Dit is juis die geheim van die ware geloof, dat dit ons in ‘n voortdurende proses van verandering betrek, ‘n verandering van ons verstand (nous) (Rom 12:2). Om dié effek op ons te hê, moet die prediking ons op sodanige wyse in die geloof bevestig , dat dit ons intussen ook losmaak van ons wêreldgelykvormigheid.” (p87-88)

Die “mooiste preke” vir gemeentelede is daarom dikwels die waarin niks nuuts gesê word – (of geen uitdaging veral sosiaal van aard gerig word nie – AvN). Verder meld Jonker die probleem van selektiewe luister. Ons moet maniere vind – vir Jonker kan “dialogiese prediking” help. Die alternatiewe metodes van kamp en groepswerk is nog voorbeelde vir Jonker waar konfrontasie met die Evangelie kan plaasvind. Sonder dit is die verkondiging van die kerk minder effektief. Predikers wat wil slaag, moet lidmate wat so vertroud met die Bybel is dat hulle dit nie meer hoor nie, weer die betekenis daarvan laat insien deur hulle die vreemdheid van die Bybel te laat besef en ‘n glashelder heenwysing na die praktyk te gee (p116).

Hoe bemiddel jy die evangelie sodat mense verander?

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Oor waardevorming en aanpassing by nuwe omstandighede op morele wyse

Ons nooi jou uit om saam te gesels oor die volgende 4 onderwerpe.  Jy is welkom om kommentaar te lewer aan die onderkant van enige een van die artikels:

Claassen tas mis wanneer hy oor geloof praat

Written by Admin on . Posted in Geloofwaardigheid

Ek is dit eens met Hendrik Kraemer in ‘Religion and the Christian Faith’ (1961):  ‘Die Christelike godsdiens in sy vele historiese manifestasies dui op dieselfde kommerwekkende kombinasie van verhewe, veragtelike en ordentlike elemente as nie-Christelike godsdienste”. Wrede goed is in die naam van Christus (lees dogma) gedoen. Dink maar aan die Inkwisisie en godsdienstige vervolgings van die 16/17 de eeu. Apartheid is deur dominante kerke Bybels regverdig, ondersteun en in stand gehou. Meeste apartheidswette is deur ‘n kerk geskep, geïdeologiseer en verpolitiseer. Maar daar is duisende mense gedring deur die liefde van Christus betrokke by die fisieke nood van ander. Sendinghospitale en skole het destyds wonderlike baanbreker werk gedoen. Ons oudpresident Nelson Mandela was ‘n leerder van ‘n sendingskool. Gebed sou deel wees van dié hospitale en skole se daaglikse handelinge. Sending-dokters, -verpleërs, -gemeenskapwerkers en evangeliebedienaars is wêreldwyd besig om mense te bedien en te bemagtig. Hulle maak van die wetenskap gebruik

Alhoewel die openbaring van God in die skepping of sy verlossing nie direk bestudeer kan word nie; is dit moontlik om die ontvangs, die respons en die reaksie van die gelowige ten opsigte van hierdie Goddelike manifestasie na te vors en aan Claassen se evaluering en kritiek onderwerp te word. Die impak wat God se selfonthulling in geloof het, manifesteer in gelowiges se lewens. Maar daar is nie altyd ‘n genoegsame handvatsel om aspekte van die geloof verstandelik te beredeneer of feitelik te bewys nie. Waar ons met die misterie van die Goddelikheid te doen het, moet ons alte seker sorgvuldige oorweging toepas, maar ons kan nie empiries-wetenskaplik te werk gaan nie. Want ons handel nie met feitelike bewysbaarhede nie. Daar is ook nie ‘n ideale, super-metafoor waarmee ons God sal kan verbeeld/beskryf nie. Elke mens het vanweë sy persoonlikheid, ingesteldheid, herkoms, wêreldbeskouing en ander agtergrondfaktore spesifieke mites, metafore en rites wat hom/haar aantrek en vir hulle betekenis het (http://www.markplek.co.za/nuusbrief10_4.htm0 ).

Claassen toon egter nie die respek met sy artikel oor “Gebedsbedrog mislei siekes” wat hy voorheen teenoor Christene soos sy eie pa toon nie (Kerkbode 19.02.2010) nie. Godsdiens soos die Christelike geloof is nie bo kritiek nie, maar Claassen maak self kwakoskopiese opmerkings en flaters.
Claassen maak nie melding dat meeste Christene soos eietydse mense siekte as ’n natuurlike verskynsel wat deur virusse en ander fisieke en psigiese faktore veroorsaak word, beskou nie. Sommige gelowiges sien die hand van God in die mediese wetenskap, kennis, navorsing en vaardigheid om genesing te bewerkstellig raak. Deernis, liefde en sorg aan siekes toon die humane beeld van die Christelike geloof. 
Wonderwerke vind steeds plaas, om asem te haal is een daarvan. Daar is baie medici wat van metafisiese genesings getuig, nie almal is bewus van die gebede vir en genesing van siekes nie. Daar is dominees, pastore en priesters, gelowiges en dokters wat vir die genesing van pasiënte bid, sonder dat enige haan daaroor kraai. Maar daar is inderdaad oneerlike geloofskwakke soos daar oneerlike wetenskaplike kwaksalwers is.
Jacques Kriel ’n internis toon in Matter, Mind, and Medicine (2000) die tekortkomings van ’n suiwer wetenskap-positiwistiese benadering in die mediese beroep aan.  Verskeie fasette van die menslike bewussyn soos geloof speel ’n  rol in genesing.  Dit gaan in genesing oor meer as net die fisieke toestand van die pasiënt, die geestelike aspek moet ook in ag geneem  word skryf Isak du Plessis in ‘God en wetenskap (2003).
Claassen kriminaliseer gebedgenesing en is uiters selektief met sy voorbeelde. Hy plaas die mediese wetenskap teen geloof en skiet veral gebed af. Ek kies beide, daar is propvol getuies van gebede wat verhoor is en mense wat wonderbaarlik genees is. Dokters verrig elke dag wonderwerke en red lewens, dominees, pastore, priesters en geestelike werkers bid daagliks vir pasiënte wat hooploos  lê. Baie kry nuwe krag (hoop) en sin in die lewe en dra nie alleen aan hul pyn nie.
Die sigbaarheid van die Christelike geloof is nie verhewe  kritiek nie, maar die onsigbare verdien respek.

Pieter van Niekerk