Die balans van blou, rooi en groen regte

Written by webmeester on . Posted in Geregtigheid

Menseregte word tradisioneel in drie breë kategorieë, beter bekend as “generasies of geslagte van regte”, verdeel. Die Suid-Afrikaanse handves van menseregte sluit die drie in. Die eerste generasie regte is die tradisionele burger en politieke regte. Dit is regte soos die reg van lewe, persoonlike vryheid en vryheid van spraak en godsdiens. Dit staan as blou regte bekend. Die antie het vanselfsprekend blou regte.

In die twintigste eeu het die tweede en derde generasie menseregte op die voorgrond van die wêreldse menseregtepolitiek verskyn. Die tweede generasie regte is sosio-ekonomiese regte. Dit het ontstaan na aanleiding van die industriële rewolusie. Dit is onder andere die reg tot werk, gesondheid, onderwys, behuising en veiligheid. Die antie is ook hier veronderstel om die reg aan haar kant te hê. Dit staan beter as die rooi regte bekend.

Die derde generasie regte het in die vroeë tagtigs erkenning begin kry. Dit is die reg tot selfbeskikking en ontwikkeling, internasionale vrede en stabiliteit en veral ‘n skoon en gesonde omgewing. Die antie met haar hond sou op die regte kan staatmaak. Natuurlik staan dit as die groen regte bekend.

Die tweede en derde generasie regte is afhanklik van die finansiële vermoëns van die staat. Veral die groen regte is gewoonlik duur. Dit is meer gesofistikeerd en meer toepaslik vir ‘n samelewing met ‘n ontwikkelde ekonomie. Wetgewing is by die regte soms moeilik afdwingbaar. Soos wanneer die staat deur die hof verplig word om neverapien aan HIV-geïnfekteerde moeders te verskaf en die staat verweer dat hy nie genoeg geld het nie. Beter voorbeelde is wanneer daar nie genoeg geld is om aan almal werk te voorsien, behuising te verskaf, water en elektrisiteit te gee nie.

Die bevordering en beskeming van sekere regte is nie vir die regering prioriteit nie en dit lei tot gebrekkige begrotings op die terreine. Die SA regering het ook prioriteite wat baie mense ontstel soos sy stilte teenoor die menseregte skendings veral in Afrika (bv. Zimbabwe) en die wapenhandel aan onderdrukkende regimes. (Die hof het nie beheer oor die regering se geldkas en begroting wanneer dit by die prioritisering van regte kom nie.)

Ek het ‘n paar jaar gelede vir ant Maria van Heerden weduwee van dieselfde bruin (en vandag grootliks swart) woonbuurt van die antie met die hond, aan gevra “Wat het die afgelope tien jaar in haar omgewing verbeter?”. Sy kon net aan dinge wat vererger het dink. Eerste op haar lys is werkloosheid en armoede. Sy (self ‘n voorheen benadeelde, en deel van ‘n minderheidsgroep) sê “hulle (swartes) sorg net vir hulle mense”. “Ons matrieks kry geen werk nie”. Haar vriendin se dogter met matriek was na sewe jaar gelukkig gewees om werk te kry. Sy reken tienerswangerskappe is ‘n ander groot probleem. En daar is in hul klein woonbuurt baie Vigslyers. “Hulle het elders in Suid-Afrika gebly en kom dan as hulle baie siek word, terug huis toe” vertel sy my. Toe ek haar vra of daar nie iets is waar dit goed gaan nie, het sy gesê dat dit by die kerk goed gaan. “Hulle werk goed met ander kerke saam”. Geweld en misdaad was nie op haar lysie gewees nie. Maar vir miljoene bruin, swart en wit inwoners is die beskerming teen geweld en misdaad eerste (of beslis van die belangrikste) op hul lys van regte wat die afgelope jare van demokrasie in Suid-Afrika misken word.

Alhoewel ons handves van menseregte blou, groen en rooi regte bevat, het dit geen “kleurvoorkeur” nie. Dit word nie hiërargies gelys nie. Die verskillende regte is interafhanklik van mekaar. Groen regte (veral die regte wat met die beskerming en bewaring van ons natuurlike hulpbronne te make het) sal tot sy reg kom wanneer minderbevoorregtes die sin daarvan sien, ook vir hulle voordeel inhou en veral wanneer hulle ander regte erken en bevorder word. Sanparke se beleid om die sosio-ekonomiese ontwikkeling van die arm gemeenskappe langs die parke te fasiliteer is prysenswaardig. Hoe suksesvol dit is weet ek egter nie. Die werk-vir- waterprojek lewer deesdae meer sukses op. Duisendes kry werk en indringerbome wat ons beperkte waterbronne uitput, word uitgeroei.

Bedreigde diere en voël spesies, soos die swart renoster en swart tobie is ver verwyder van meeste inwoners van SA se onmiddellike nood en behoeftes. Ten spyte hiervan, gee dit aan niemand die reg om onverskillig teenoor die aarde op te tree nie. Bewaring bly almal se verantwoordelikheid. Die mens is deur God as rentmeesters van die planeet aangestel. Die balans in die beskerming en bevordering van blou, rooi en groen regte is noodsaaklik vir ‘n gesonde demokrasie. Hopelik gebeur dit by die stembus en deur volgehoue druk deur belangegroepe soos kerke, welsyn – en diereregte organisasies. Burgers moet hulle regte ken, ander s’n respekteer en die regering moet dit beskerm. Anders maak demokrasie min sin en kan die antie met die hond aan die ketting (as sy nie al dood is nie) dalk sê “F#*! al die regte, wat van my…”. En dan gaan ons en ons omgewing die volgende tien jaar ‘n donker toekoms gemoed…

Inligting oor die die blou, rooi en groen geslagregte verkry uit: C J Davel (red) Introduction to Child Law in South Africa (Juta - 2000)

Vyf redes waarom ek dink armoede konferensies werk nie

Written by webmeester on . Posted in Menswaardigheid

2. Toewyding

Die Kraaifontein konferensiegangers het ‘n verklaring as toewyding uitgereik. Dit is deeglik deur dink en staan as die Kraaifontein Commitment bekend. Lees gerus die verklaring. Daar het na my wete niks konstruktief ten opsigte van armoede bestryding uit die dokument voortgespruit nie. Ek was gelukkig om die dokument na ses jaar in die hande te kry. In vergelyking met die insette voor en na die konferensie was die uitkoms indien enige minimaal.

3. Raadsaal teologie

Die gepratery oor armoede bevoordeel nie die massas nie. Alhoewel dit nie vir die Kraaifontein konferensie gegeld het nie, vind dié teologie gewoonlik in lugversorgde goed toegeruste en veilige omgewings plaas. Dit dien as goeie bemarking vir die maatskappye en sus die gewete van donateurs. Dis gewoonlik raadsaal teologie wat op intellektuele vlak nie die grondvlak bereik nie.

4. Sonder basuin

Ek herinner my aan moeder Teresa se besoek in Suid-Afrika en haar nederige verskyning by die skilpadsaal, in Pretoria. Sy was deur my senior kollegas (kerkleiers) oor haar onkunde oor apartheid gekritiseer. Wat sy in haar bediening in die stegies van Kalkutta gedoen het, kan min nadoen. Sy het nie gepraat oor, maar sy het haar hande vuilgemaak vir die herstel van God se mense se Godwaardigheid. “‘Geliefde sieke’, sal ek sê, ‘jy is dubbeld kosbaar vir my, omdat jy Christus vir my verpersoonlik; en wat ‘n voorreg is dit nie vir my om jou te mag versorg nie” (uit ‘n gebed van Moeder Teresa). Dit wat sommige gemeentes en lidmate buite die kerkmure doen saam met lydendes gaan waarskynlike sonder basuingeklank mee. Ek herinner my aan ‘n gemeente wat ingegryp het toe die xenofobie slagoffers in die skiereiland moes vlug het. Binne 24 uur was ‘n hele noodkamp opgerig. Die ANC regering en ander politieke partye het eers later wakker vanaf die soustrein wakker geskrik.

5. Voel vere

Ek het met kollegas die dag snoek, brood en chips met die kar se enjinkap as tafel geëet toe ‘n bedelaar weggejaag word. Ek hoor eendag ‘n dominee skree op straatkinders wat sy ou 323 met hul hande vuil vat. Ek is nie oortuig of konferensies oor armoede mense se harte en gesindhede, dominees se teologie en lidmate se geloofsoortuiging verander nie. Dit mag wel gebeur, as die Heilige Gees ingryp, maar dit lyk of hy eerder op Damaskuspaaie blootgestel aan wind en weer, waai. Jesus het sy tent tussen die armes kom opslaan.

Miskien het die onlangse Unyameko konferensie in sy doel geslaag, ek weet nie want ek woon nie maklik armoede konferensies by nie.

Pieter van Niekerk

Vreemdelingehaat kom van die Bybelse tyd af… !

Written by webmeester on . Posted in Geregtigheid

Vreemdelinge  is  anders as ons. Dis mense van ander tale, kulture, rasse, lewenstandaard, agtergronde, geloofsoortuigings, spiritualiteit, seksuele oriëntasie – Robert Vosloo – gewoonlik dink, praat, lyk en beleef hulle God verskillend en/of glo hulle anders of dalk glo hulle glad nie; hulle tree “vreemd” op, is onbekend en word  uit pas met die hoofstroom leefwyse geëvalueer.

Dié onkunde wat gewoonlik oor hulle bestaan,  wek vooroordele, agterdog, afkeer en selfs onreg. Hierdie denke en gevoelens kan bedreigend  wees en selfs vrees veroorsaak, asosiale gedrag meebring en haat tot gevolg hê.

Alhoewel xenofobie letterlik “vrees vir vreemdelinge” beteken, kom dit die afgelope paar jaar  in skokkende gedaantes van “vreemdelingehaat” soos: “uitskel en vloek, uitskop en wegjaag, beroof, aanrand en vermoor” voor. Dié onmenslike.liefdelose gedrag, onreg en die wrede mishandeling kan nooit regverdig word nie. Kort na “Jabulani” vir die laaste keer in Soccer City geskop is, haal xenofobie weer die nuusblaaie, radio en televisie. Dis so asof daar net na die 90% positiewe evaluering van die wêreld beker gewag was, voor die onverdraagsames hul kriminele kant wys. Hierdie keer is dit veral die Somaliërs wat die slagoffers van vreemdelingehaat, misdaad en rassisme is.

Thaduxolo Jika skryf in Daily Dispatch Online (2009/03/05) oor sy ondersoek op die aanvalle van die Somaliese immigrante. Hy het in ‘n tronk onderhoude gevoer met ’n misdadiger wat minstens vier Somaliese immigrante in die Oos-Kaap vermoor het. Dié moordenaar  het geweet dat hulle baie geld by hulle dra, hulle mag nie bankrekenings in Suid-Afrika open nie. Hulle is sagte teikens en dra geen vuurwapens nie. Wanneer die Somaliërs net een in die winkel is, terwyl die ander vir Allah gaan bid, word hulle maklik beroof. Hulle word koelbloedig doodgeskiet wanneer hul weerstand bied. Hy regverdig dit verder dat die inwoners van die township glad nie van die Somaliërs hou nie en nie omgee wat met hulle gebeur nie. Hulle is anders en vreemd. Hy sou nie iemand wat soos hy lyk en swaarkry beroof nie. .

.Vreemdelinge was reeds van die vroegste tye af ’n realiteit. Die woord “vreemdeling” is nie vreemd vir die Bybel nie, dit kom gereeld (ongeveer 75 maal), hoofsaaklik in die Ou Testament voor.  Daar bestaan verskeie voorskrifte oor hoe gelowiges met vreemdelinge saamlewe, respek en deernis moet toon. Hulle word beskerm (onder andere Eksodus 22:21; Deut 1018-19;14-29; Psalm 146:9). Gelowiges kry bepaalde opdragte soos om hul lief te hê, kos met vreemdelinge te deel, te versorg en hulle nie te verdruk nie (onder andere Jesaja 58:7; Eksodus 23:9;Levitikus 19:10; 34).

 

Die Bybel vertel bekende verhale van vreemdelinge. Nadat  Kain sy broer Abel vermoor swerf hy rond en word ‘n vreemdeling. Ten spyte van sy straf toon die Here genade en beskerm hom. Abraham het sy huis verlaat en as ‘n vreemdeling in Egipte geleef. God hou sy belofte aan Abraham gestand en hy word die “vader van baie”. Op ‘n keer besoek God vir Abraham in die gedaante van ‘n vreemdeling. Josef beland in Egipte as  vreemdeling. Sy pa en broers word tydens ‘n droogte deur Josef na Egipte gebring. Na Josef se dood ervaar Israel eerstehands wat dit beteken om vreemdelinge in Egipte te wees en om verdruk te word. Hulle was gevrees omdat hulle so baie geword het. Later beland hulle in Babilon as vreemdelinge. Israel word  gereeld daaraan herinner dat hulle vreemdelinge was , daarom moet hulle nooit vergeet om vir die vreemdelinge om te gee nie. Vreemdelinge is kwesbaar, die geskiedenis wys dit oor en oor. Vreemdelinge voer gewoonlik ‘n stryd om menswaardig behandel te word en word gereeld as sondebokke gebrandmerk.

Jesus was self ook ‘n vreemdeling, sonder huis en ‘n  plek om sy kop op te lê. Matteus vertel hoe Jesus ‘n vlugteling in Egipte was toe Josef en Maria met Hom moes vlug. Johannes skryf sy eie mense het Hom nie aanvaar nie. Lukas herinner ons weer daaraan dat daar geen herberg was nie en Jesus word weg van sy ouerhuis in ‘n stal gebore. Die opgestane Jesus is die vreemdeling saam met die persone op die pad na Emmaus. Die twee het ‘n oop gesindheid teenoor dié vreemdeling gehad. Lukas beklemtoon dat volgelinge van Jesus  oop is vir die vreemdeling wat hulle op hul pad teëkom. Volgelinge praat met vreemdelinge hulle luister en leer by mekaar. Hulle nooi mekaar binne. Hulle is gasvry teenoor vreemdelinge. Die Bybelse woord gasvryheid word met die openheid, liefde en vriendelikheid teenoor vreemdelinge verbind. Die egtheid van iemand se liefde vir God word, op grond van Christus se liefde vir mense, veral die geringstes, aan die egtheid van sy/haar liefde  vir mense soos die vreemdelinge getoets.. Dit is nie onwaarskynlik dat gasvryheid, ons erkenning, respek en openheid vir die vreemdeling, dalk ‘n ontmoeting met God self is nie.

God word sigbaar deur ‘n mens wat Hom met die geringstes (mense sonder kos, water en/of klere, siekes, prisoniers en vreemdelinge) vereenselwig (Matteus 25). Jesus sê: ”Ek was ‘n vreemdeling, en julle het my gehuisves” (vers 35).

Dis nie vreemd dat die Bybelskrywer Petrus gelowiges  as “vreemdelinge en bywoners” noem nie (1 Petrus 2:11). Sy lesers was hoofsaaklik uitlanders, wat nie eiendom kon besit nie en politieke regte gehad het nie. Hulle was uiters kwesbaar en uitgelewer aan onreg en diskriminasie. Maar, hulle word in die Christelike geloof as burgers van God se nuwe wêreld erken.

Jesus was woedend oor die binnehof van die tempel wat deur die handelaars oorgeneem was. Dit was die aanbiddingsruimte vir vreemdelinge gewees. Die instandhouding van die Joodse godsdiens tradisie het die ander mense van die tempel beroof. (Lukas 19:45-48). Christelike geloofsgemeenskappe  se identiteit word nie deur tradisie gedra nie maar aan ons deur vreemdelinge gegee. “Deur hulle te verwelkom, met hulle in gesprek te gaan, diep na hulle te luister en by hulle te leer, ontvang ons as gemeente ‘n nuwe verstaan van ons identiteit. Indien dit nie gebeur nie, sal ons die evangelie mak maak om te pas in die sak van ons eie kultuur gemaksone” (Frederick Marais)

Dis duidelik. Meeste Suid-Afrikaners is gasvry sover dit nie hul posisie benadeel nie. Die duisende vreemdelinge wat sokker  kom kyk het, het ’n wonderlike ervaring gehad. Maar dis verby, hulle is terug huis toe. Die onwettige vreemdelinge is hier om te bly en ’n lewe te maak of ten minste net te oorleef. Hulle is gewoonlik geletterd, bereid om hard te werk en baie is enterpreneurs. Hulle bedreig veral die werklose en arm Suid-Afrikaners. Die saak bemoeilik verder die gebrekkige plaaslike dienslewering. Hulle word van misdaad verdink en sommiges is inderdaad kriminele.

Gemeentes en gelowiges is “kerk vir andere” (Nico Koopman)  wat uitreik en diens lewer aan mense  buite die kerk. Hulle staan waar God staan by die verontregte, toon deernis, geduld en begrip aan vreemdelinge en stry teen enige vorm van onreg soos xenofobie. Hulle staar hul nie blind vir die oorsake en gevolge van vreemdelingehaat nie, en laat die reg sy gang gaan,  ook wanneer die vreemdelinge ons landswette oortree.

Pieter van Niekerk

 

Vreemdelingehaat  kom van die Bybelse tyd af… !

 

“Hy laat reg geskied aan die weeskind en weduwee. Hy het die vreemdeling lief en gee vir hom kos en klere. Jy moet ook die vreemdeling liefhê, want jy was self ‘n vreemdeling in Egipte” (Deuteronomium 10:18-19).

 

In 1990 bring ek ‘n groete boodskap aan ‘n bejaarde moeder in Alexandra van haar uitgeweke digterseun in London. Sy het ongevraagd haar misnoeë met die “inkommers” van Alexandra gedeel “Dis hulle wat Alexandra ‘n slegte plek maak, hulle het geen respek vir die etos van Alex nie”, vertel sy my. Ek was stom geslaan oor haar ongeduld met die “vreemdelinge” wat onder moeilike omstandighede ‘n heenkome in die township kom soek het. Sy het hulle weggewens, terwyl haar seun in ’n vreemde land woon.  Vandag besef ek dit was eintlik ‘n vorm van xenofobie.

Vreemdelinge  is  anders as ons. Dis mense van ander tale, kulture, rasse, lewenstandaard, agtergronde, geloofsoortuigings, spiritualiteit, seksuele oriëntasie – Robert Vosloo – gewoonlik dink, praat, lyk en beleef hulle God verskillend en/of glo hulle anders of dalk glo hulle glad nie; hulle tree “vreemd” op, is onbekend en word  uit pas met die hoofstroom leefwyse geëvalueer.  

Dié onkunde wat gewoonlik oor hulle bestaan,  wek vooroordele, agterdog, afkeer en selfs onreg. Hierdie denke en gevoelens kan bedreigend  wees en selfs vrees veroorsaak, asosiale gedrag meebring en haat tot gevolg hê.  

 

Alhoewel xenofobie letterlik “vrees vir vreemdelinge” beteken, kom dit die afgelope paar jaar  in skokkende gedaantes van “vreemdelingehaat” soos: “uitskel en vloek, uitskop en wegjaag, beroof, aanrand en vermoor” voor. Dié onmenslike.liefdelose gedrag, onreg en die wrede mishandeling kan nooit regverdig word nie. Kort na “Jabulani” vir die laaste keer in Soccer City geskop is, haal xenofobie weer die nuusblaaie, radio en televisie. Dis so asof daar net na die 90% positiewe evaluering van die wêreld beker gewag was, voor die onverdraagsames hul kriminele kant wys. Hierdie keer is dit veral die Somaliërs wat die slagoffers van vreemdelingehaat, misdaad en rassisme is. 

 

Thaduxolo Jika skryf in Daily Dispatch Online (2009/03/05) oor sy ondersoek op die aanvalle van die Somaliese immigrante. Hy het in ‘n tronk onderhoude gevoer met ’n misdadiger wat minstens vier Somaliese immigrante in die Oos-Kaap vermoor het. Dié moordenaar  het geweet dat hulle baie geld by hulle dra, hulle mag nie bankrekenings in Suid-Afrika open nie. Hulle is sagte teikens en dra geen vuurwapens nie. Wanneer die Somaliërs net een in die winkel is, terwyl die ander vir Allah gaan bid, word hulle maklik beroof. Hulle word koelbloedig doodgeskiet wanneer hul weerstand bied. Hy regverdig dit verder dat die inwoners van die township glad nie van die Somaliërs hou nie en nie omgee wat met hulle gebeur nie. Hulle is anders en vreemd. Hy sou nie iemand wat soos hy lyk en swaarkry beroof nie. .

.  

Vreemdelinge was reeds van die vroegste tye af ’n realiteit. Die woord “vreemdeling” is nie vreemd vir die Bybel nie, dit kom gereeld (ongeveer 75 maal), hoofsaaklik in die Ou Testament voor.  Daar bestaan verskeie voorskrifte oor hoe gelowiges met vreemdelinge saamlewe, respek en deernis moet toon. Hulle word beskerm (onder andere Eksodus 22:21; Deut 1018-19;14-29; Psalm 146:9). Gelowiges kry bepaalde opdragte soos om hul lief te hê, kos met vreemdelinge te deel, te versorg en hulle nie te verdruk nie (onder andere Jesaja 58:7; Eksodus 23:9;Levitikus 19:10; 34). 

 

Die Bybel vertel bekende verhale van vreemdelinge. Nadat  Kain sy broer Abel vermoor swerf hy rond en word ‘n vreemdeling. Ten spyte van sy straf toon die Here genade en beskerm hom. Abraham het sy huis verlaat en as ‘n vreemdeling in Egipte geleef. God hou sy belofte aan Abraham gestand en hy word die “vader van baie”. Op ‘n keer besoek God vir Abraham in die gedaante van ‘n vreemdeling. Josef beland in Egipte as  vreemdeling. Sy pa en broers word tydens ‘n droogte deur Josef na Egipte gebring. Na Josef se dood ervaar Israel eerstehands wat dit beteken om vreemdelinge in Egipte te wees en om verdruk te word. Hulle was gevrees omdat hulle so baie geword het. Later beland hulle in Babilon as vreemdelinge. Israel word  gereeld daaraan herinner dat hulle vreemdelinge was , daarom moet hulle nooit vergeet om vir die vreemdelinge om te gee nie. Vreemdelinge is kwesbaar, die geskiedenis wys dit oor en oor. Vreemdelinge voer gewoonlik ‘n stryd om menswaardig behandel te word en word gereeld as sondebokke gebrandmerk.

 

Jesus was self ook ‘n vreemdeling, sonder huis en ‘n  plek om sy kop op te lê. Matteus vertel hoe Jesus ‘n vlugteling in Egipte was toe Josef en Maria met Hom moes vlug. Johannes skryf sy eie mense het Hom nie aanvaar nie. Lukas herinner ons weer daaraan dat daar geen herberg was nie en Jesus word weg van sy ouerhuis in ‘n stal gebore. Die opgestane Jesus is die vreemdeling saam met die persone op die pad na Emmaus. Die twee het ‘n oop gesindheid teenoor dié vreemdeling gehad. Lukas beklemtoon dat volgelinge van Jesus  oop is vir die vreemdeling wat hulle op hul pad teëkom. Volgelinge praat met vreemdelinge hulle luister en leer by mekaar. Hulle nooi mekaar binne. Hulle is gasvry teenoor vreemdelinge. Die Bybelse woord gasvryheid word met die openheid, liefde en vriendelikheid teenoor vreemdelinge verbind. Die egtheid van iemand se liefde vir God word, op grond van Christus se liefde vir mense, veral die geringstes, aan die egtheid van sy/haar liefde  vir mense soos die vreemdelinge getoets.. Dit is nie onwaarskynlik dat gasvryheid, ons erkenning, respek en openheid vir die vreemdeling, dalk ‘n ontmoeting met God self is nie.

 

God word sigbaar deur ‘n mens wat Hom met die geringstes (mense sonder kos, water en/of klere, siekes, prisoniers en vreemdelinge) vereenselwig (Matteus 25). Jesus sê: ”Ek was ‘n vreemdeling, en julle het my gehuisves” (vers 35).

 

Dis nie vreemd dat die Bybelskrywer Petrus gelowiges  as “vreemdelinge en bywoners” noem nie (1 Petrus 2:11). Sy lesers was hoofsaaklik uitlanders, wat nie eiendom kon besit nie en politieke regte gehad het nie. Hulle was uiters kwesbaar en uitgelewer aan onreg en diskriminasie. Maar, hulle word in die Christelike geloof as burgers van God se nuwe wêreld erken.

 

Jesus was woedend oor die binnehof van die tempel wat deur die handelaars oorgeneem was. Dit was die aanbiddingsruimte vir vreemdelinge gewees. Die instandhouding van die Joodse godsdiens tradisie het die ander mense van die tempel beroof. (Lukas 19:45-48). Christelike geloofsgemeenskappe  se identiteit word nie deur tradisie gedra nie maar aan ons deur vreemdelinge gegee.Deur hulle te verwelkom, met hulle in gesprek te gaan, diep na hulle te luister en by hulle te leer, ontvang ons as gemeente ‘n nuwe verstaan van ons identiteit. Indien dit nie gebeur nie, sal ons die evangelie mak maak om te pas in die sak van ons eie kultuur gemaksone” (Frederick Marais)

 

Dis duidelik. Meeste Suid-Afrikaners is gasvry sover dit nie hul posisie benadeel nie. Die duisende vreemdelinge wat sokker  kom kyk het, het ’n wonderlike ervaring gehad. Maar dis verby, hulle is terug huis toe. Die onwettige vreemdelinge is hier om te bly en ’n lewe te maak of ten minste net te oorleef. Hulle is gewoonlik geletterd, bereid om hard te werk en baie is enterpreneurs. Hulle bedreig veral die werklose en arm Suid-Afrikaners. Die saak bemoeilik verder die gebrekkige plaaslike dienslewering. Hulle word van misdaad verdink en sommiges is inderdaad kriminele.  

 

Gemeentes en gelowiges is “kerk vir andere” (Nico Koopman)  wat uitreik en diens lewer aan mense  buite die kerk. Hulle staan waar God staan by die verontregte, toon deernis, geduld en begrip aan vreemdelinge en stry teen enige vorm van onreg soos xenofobie. Hulle staar hul nie blind vir die oorsake en gevolge van vreemdelingehaat nie, en laat die reg sy gang gaan,  ook wanneer die vreemdelinge ons landswette oortree.

 

Pieter van Niekerk  

  

WAARDES HERWAARDEER – om herkenbaar kerk te wees

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Aardse besittings en posisies verloor hulle waarde, want hulle is tydelik, met geen ewigheidswaarde nie herinner Jesus ons. Eers as ons ervaar ons word liefgehê dan vermurwe ons gevoel om onsself te handhaaf. Eers as ons besef dat God van my hou, dan word ek ’n nuwe mens. Jy hoef nie te presteer om deur God aanvaar te word nie, “deur jou geloof word alles wat Christus vir jou gedoen het só vir jou toegereken, dat dit is of jy dit self gedoen het (Murray Janson ). Nou wil Paulus Christus waarlik leer ken en Hom sodoende toelaat om die krag van sy opstanding ook in hom te laat werk (Murray Janson). Die waarde lê nou daarin om Christus te ken; nie oor feitekennis nie, maar “intieme, persoonlike, lewensveranderende kennis van Christus” (Heerden van Niekerk).

Dirkie Smit skryf in Geestelike waardes oor die vreemde roeping van die kerk onder andere die volgende: … Was en blý ons versoeking nie om godsdienstigheid te bevorder eerder as kerk te wees nie? Godsdiens, spiritualiteit, vroomheid, ja, opreg en ernstig, maar so dikwels eerder gedienstig aan ideologie, tydsgees en kultuur? Aan die volk en taal, people, politiek en mag? Aan heersende waardes, persoonlike strewes, voorspoed en sukses? Nié altyd so herkenbaar as kerk van Jesus Christus nie.

Volgens Henry Nouwen (In the Name of Jesus: Reflections on Christian leadership) gaan dit om God se hart te ken wat in Jesus vlees en bloed geword het. En om Jesus se hart te ken en God lief te hê, is een en dieselfde ding. Uit dié hart vloei daar strome water wat lewe gee. Wanneer Christenleiers in die wêreld met dié kennis leef, bring hulle genesing, versoening, nuwe lewe en hoop orals waar hulle gaan. ’n Lewende verhouding met Christus mond uit in die dra van vrugte (Mat 21:33-46). Dit is ’n nuwe lewenswyse wat Geesgerig (dit is, op God gerig) en Geesgedrewe (dit is, deur God gestuur en gedryf) is. Dié situasie in die land se politiek en ekonomie, die heersende waardes en persoonlike strewes maak dit moeilik, maar ons laat ons nie van stryk bring nie, ons staan vas en bly aan die Here getrou (Fil 4:1). Die Heilige Gees stel jou in staat om soos Paulus in moeilike omstandighede die nuwe lewe te lewe, Christus te ken en herkenbaar kerk van Jesus Christus te wees

.

Towards a Theology of Empowerment

Written by webmeester on . Posted in Geregtigheid

 

2. Religious challenges

 

2.1 Dualistic worldview

 

Myers (2005) describes worldview as the way we understand and interpret the world in which we live. There is a big danger in practicing Christian faith with a dualistic worldview, i.e. the separation of the spiritual and physical realms. If this dominates Christian thought and church practice, it undermines the principles of any theology of transformation, social action and empowerment.

The modern separation of the physical and spiritual realms explains a wide range of the modern dichotomies that are prevalent in the modern worldview. For example, the spiritual world is the arena of sacred revelation, in which we know by believing. The real world where we hear, see, feel, and touch is where scientific observation allows us to know things with certainty. Faith and religion are part of the spiritual world, while reason and science provide the explanations in the real world. The spiritual world is an interior, private place; the real world is an exterior, public place. This means that values are a private matter of personal choice, having no relevance in the public square where politics and economics reign (Myers 2005:6).

In accepting the dichotomy, believers limit the scope of both sin and the gospel. “By limiting the domain of sin to a person’s soul, we inadvertently limit the scope of the gospel as well. We need to transform this way of thinking. God’s rule extends to both the spiritual and material; the redemptive work of Jesus Christ is needed wherever sin has penetrated” (Myers 2005:10).

Myers (2005:123) reckons “If the most fundamental cause of poverty is the impact of sin, then dealing with sin must be part of the Christian process of change”. He continues: “While we must deal with the individual nature of sin, we must also address its consequences as expressed in relationships that are based on a web of lies and that promote disempowerment of the poor and domination by the non-poor. This means that a Christian process of change must center on truth telling and the promotion of justice and righteousness”.

The central message of the Bible is justice-love; it is God’s unconditional love of the world. Loving God and loving your neighbour defines Christian life – Christianity is totally integrated with everyday life. Respect and love for God cannot be separated from respect and love towards human beings, e.g. Ex. 20; Lev. 19; Deut. 5; Micah 6:6-8; Rom. 13:8-10. The quality of loving God is measured by the love believers have for other people. If anyone says, “I love God,” yet hates his brother, he is a liar. For anyone who does not love his brother, whom he has seen, cannot love God, whom he has not seen (1 John 4:20), says it all.

If we prefer to stay in our comfort zones of apathy and material riches, then we should ask ourselves whether we have got the right to call ourselves Christians.  We should heed the words of Christ in Matt 25:41:Depart from me, ye cursed into everlasting fire, prepared for the devil and his angels.And also verses 45 – 46: “…. Verily I say unto you, Inasmuch as ye did it not to one of the least of these, ye did it not to me.  And these shall go away into everlasting punishment, but the righteous into life eternal(ACROS statement in 2002). 

It is also true that the poor and oppressed may oppress other poor. “If you see the poor oppressed in a district, and justice and rights denied, do not be surprised at such things; for one official is eyed by a higher one, and over them both are others higher still” (Eccl 5:8). Poor people may oppress other people who are also poor e.g. poor stealing from other poor. “The truth must be discovered about the way the poor contribute to their own poverty, and the truth must be discovered about how poverty is created by the god-complexes of the non-poor, inadequacies of worldview, and deception by the principalities and powers. Only in repenting in the face of God’s truth can relationships be restored so that life, justice, and peace (shalom) can be restored” (Myers 2005:123). Any theology of empowerment, development or social change should take this principle in consideration.

2.2 Sociology of religion

2.2.1 Janus-faced

 

The influence of religion (Christian faith) on society is complex.

 

Religion integrates and also disrupts society; it is truly Janus-faced. It may provide legitimation for the existing order, give emotional support to the fundamental values of the society, soften the impact of conflict by emphasizing values such as salvation which are common to all, and lessen social tension by supramundane value. But religion also involves transcendent moral standards which define an ideal against which human performance can be measured. Hence those who are dissatisfied politically, economically, socially, or spiritually – may find religion strong support for their attack upon status quo. Religion can be a powerful agent pushing the thoughts of men beyond tradition; it may become the spiritual dynamic of revolution (Lewy 1974:584).

The sociological perspective on religion is important to help us understand the influential forces of religion on society. Sociologists are interested in studying religion primarily for two reasons. First, religion is very important to many people… Religious values influence their actions, and religious meanings help them interpret their experiences…  Second, religion is an important object for sociological study because of its influence on society and society’s impact on religion (McGuire 1992:3). It was Calvin who said that the knowledge of the self and the knowledge of God are deeply intertwined. People develop their humanity by the image they have of God. People, who believe in an empowering God, are more open to empowerment and social change. “The way in which we conceive God and the way we speak of God have real consequences in the realm of human affairs (Case-Winters 1990:19).

Max Weber (1978) studied the influence of Calvinism in society. He found that modern capitalism originated from the Protestant faith in the Western world. He saw religion as a dynamo for social change, but it can also be legitimizing, instead of innovative. There exists an interrelationship between religion and social change.

i. A stabilising faith

The influence of Christian faith on society is mainly to stabilize communities. “There is an inherently conservative aspect to religion… Important elements in religion maintain the status quo” (Mc Guire 1992:214). A survey worth mentioning is that of Glock, Ringer and Babbie (Glock et al. 1967). They interviewed 1,885 members, including ministers and bishops of the Protestant Episcopal Church. The majority saw the church as “a refuge for those who are denied access to valued achievements and rewards in everyday American life” (ibid.:107) and “to collect and distribute clothing and food to the poor, to minister to the sick and to extend pastoral counseling to the anguished” (ibid.:204). Religion provides a haven to people in need. My research in the early nineties on poverty and dependence amongst NGKA members (before the unification of the NGKA and NGSK) indicated that they were more concerned with the stabilization of communities than the empowerment thereof. My doctoral study in 1997 confirmed this finding once again. I investigated the relation between their Christian image of God (faith) and the social empowerment of members in a rural congregation of URCSA in the Eastern Cape. The member’s faith left them immobilized and disempowered.

But it will be unfair not to acknowledge the Eastern Cape URCSA members survival strategies, the way they cope with limited resources. Poor people are sometimes blessed with amazing wisdom.

ii. Empowering faith

 

While I was preparing this paper, I attended a meeting on the challenges of farm schools in the George – Great Brak River region. A CBO operating in George did a presentation on their involvement at a farm school, their holistic approach, their successes and vision. A headmaster of another farm school complained of the lack of co-operation with the local farm owners. One farm schoolteacher shared her disgust with their school’s infrastructure. They don’t have running water and the pit toilet is a health and safety risk. A few Christian farm owners involved at another farm school shared their concerns. I kept quiet (not typical of me) but after two hours and two cups of Ricoffy, I decided to make a comment. I said that I think the situation at farm schools will drastically change when farm workers and farm owners, the whole farming community send their children to the same school. After my comment a Christian farm owner stood up and said I should leave politics out of the conversation. He continued, he was not willing to sell his bakkie, because his worker could afford a horse and that he worked very hard to live a good life.

 

Christian action takes more than welfare. True compassion includes justice (Hendriks 1974:26). “Armoedeverligting kan nie meer gesien word – soos lank in kerklike kringe gedoen is – as welsynswerk (welfare of charity) nie. Dit kan nie langer net gesien word as die uitdeel van aalmoese om die lot van sekeres effens te verlig nie. Die huidige tydgewrig roep om die permanente verandering van die lewenstog van diegene wat te weinig het om ‘n sinvolle, menswaardige lewe te lei” said Prof. Elwil Beukes, developmental economist, at a Badisa conference in 2004.

McGuire (1992:231) reckons that “certain qualities of some religions’ beliefs and practices make them more likely to effect change than other religions”. To learn more of these qualities she asked the following questions:

  • Does the belief system contain a critical standard against which the established social system and existing patterns of interaction can be measured? Those religions that emphasize a critical standard (e.g. prophetic tradition or a revolutionary myth) pose the potential of internal challenge to the existing social arrangements. The prophetic tradition of the Israelites was a basis for subsequent religious challenges to the established way of doing things…

 

  • How does the belief system define the social situation? Individuals’ perceptions of the social situation are shaped largely by how their belief system defines that reality. If a religion informs believers that their misfortune is part of God’s plan to test their faith, they are not likely to challenge that misfortune. Believers are unlikely to try changing a situation that the belief system has defined as one that humans are powerless to change. Belief systems that embody this kind of fatalism are not conducive to social activism…

 

  • How does the belief system define the relationship of the individual to the social world? Weber distinguished between religions that promote a “this-worldly” as compared with an “other-worldly” outlook. Buddhism’s interpretation of the material world and aspirations as illusion discourages this-worldly action. By contrast, many strains of Protestantism emphasize one’s “working out” of salvation in this world and one’s “stewardship”.

3. The power of God

 

My understanding of doing theology of empowerment, assumes faith in a liberating and empowering God. Christian images of God that take a person’s freedom away are inhuman and anxiety provoking should be rejected (Lindijer 1990:6). The God of the Christian faith is not the enemy but the friend of true human freedom (Migliore 1983:28). “Christian faith, centers on the issue of making and keeping human life human” (Migliore 1983:43).

It is so sad when members of URCSA – a “new” church with a long history of struggle against racism and injustice and a church with a unique confession (Confession of Belhar) – accept poverty as the will of God. “God is in beheer en dit moet aanvaar word”; “God beskik en gee op die regte tyd”; “dit is volgens God se plan”; “swaarkry moet aanvaar word” are a few responses of rural URCSA members I interviewed. This kind of faith tends to make them passive and paralyzed for social empowerment – it immobilizes them. Furthermore, when they perceive God as allowing suffering as a form of punishment, then it leads to the perception that God is revengeful. This results in them being shameful and strengthens powerlessness.

“The power of God made known decisively in Jesus Christ, the crucified and living Lord, is neither sheer almightiness nor mere impotence; it is power that makes for freedom, justice, and lasting community” (Migliore 1983:13). “Jesus empowers the powerless by extending God’s forgiveness and affirmation to them. He tells the nobodies of his time that they are the somebodies in God’s eyes” (ibid.).

4. The importance of narrative theology in the process of empowerment.

An important principle of doing Theology of Development is the challenge to integrate biblical principles and values to the process of transformation and empowerment. Myers integrated the whole bible story with this process. “To pursue human transformation as Christians means understanding where humanity is coming from, where it is going, and how it can get there. To do the work for transformation, we have to embrace the whole of the biblical story, the story that makes sense and gives direction to the stories of the communities where we work, as well as to our own stories” (Myers 2005:23).

“To link the gospel to the process of development, the people need to hear about the God who created the world and their culture; the God who wants human beings to worship God and love their neighbor; and the God who wants and will enable them to be productive stewards in creation” (Myers 2005:215). The biblical story is a very unusual story. “We are told the beginning, the middle, and the final chapter of the story. But the piece between Jesus and his work on the cross and the final chapter is still being written” (Myers 2005:23).

The convergence of the different stories (e.g. God’s story; community story) is a very helpful framework for setting the context in which development takes place. “Each story needs to engage all the other stories, and all need to engage the larger story of which all stories are part” (Myers 2005:11; 138).

5. Good news for rich and poor

God’s (biblical) story is for everyone, for the poor and the rich.  But “there are two ways in which human response to the story creates a bias that favors the poor (Myers 2005:55):

  • “First, it is apparently very hard for the non-poor to accept the biblical story as their story (Lk 18:18-30). Wealth and power seem to make people hard of hearing and poor at understanding (Lk 8:14)”. (If wealthy Christians are poor at understanding, I think we can refer to them as “spiritually poor”.)

 

  • “Second, it is the poor who most consistently seem to recognize God’s story as their story… God has always insisted that caring for the widow, orphan, and alien is a measure of the fidelity with which we live out our faith. No story, in which the poor are forgotten, ignored, or left to their own devices is consistent with the biblical story. If the poor are forgotten, God will be forgotten too. Loving God and loving neighbor are twin injunctions of a single command” (Myers 2005:55).

I do not agree with the general statement of God taking the side of the poor and oppressed blindly and that God is against the rich and the wealthy. I also disagree, as indicated before, that only the oppressed are just. Wealthy people can also convert and do justice to others. The Confession of Belhar reflects the biblical witnesses of God correctly by stating God’s special concern for the needy and the poor. God calls his church to follow “Him” by standing with “Him” against any unjust systems.

6. A “new way” of reading the Bible

 

There are “new ways” to allow God and the Bible to speak for themselves in the development process. “The Scripture Search use of the Bible in transformational development assumes the Bible is less a source of rules or a conceptual foundation and more creative encounter with God and the story God has chosen to tell us”.  (See figure in Myers (2005:229) Addendum 7.)

Myers (2005:231) also explains the Seven Steps approach. The emphasis is on group listening and receiving, not on the left-brain work of determining meaning (see Addendum 8).

I would like to share with you one alternative way of reading particular Bible texts. I wrote my master thesis on a socio-literary and socio-historical approach to the Old Testament book of wisdom, Ecclesiastes (Qohelet). I examined Qohelet’s reflections on wealth and poverty to discover whether his views were influenced by his social position. The text was seen as a social expression – a product, among other things, of socio-economic and political conditions of the time. In the interpretation the needs of the oppressed was kept in mind. Qohelet’s social background could be reconstructed from his reflections. He observed the oppression of the poor, but, on account of his socio-economic position, he refused to act. As a “bourgeois intellectual”, he benefited from the existing order. His choice therefore was “better dead than red” (Van Niekerk 1988).

7. And what now? …

 

God owns everything; we are managers or stewards of all God’s resources, and of our personal talents and the earth’s resources.

 

It was Ecclesiastes who said: “Whatever is has already been, and what will be has been before; and God will call the past to account” (3:15). With this paper I first thought I would be able to reflect on a Theology of Empowerment from a different and new angle, but I have soon realized nothing is new and has been said before.

Now the challenge is for us to formulate a Theology of Empowerment that is relevant, contextual, prophetic, transformative and liberating. Crucial to this is your sharing of your own stories and experiences of Christian empowerment.

I end my paper with a comma, but be warned, “… of making many books there is no end, and much study wearies the body (Eccl. 12:12),

Pieter van Niekerk

Bibliography

Case-Winters, A. 1990. God’s power: Traditional   understandings and contemporary challenges. Louisville: Westminster / John Knox Press.

 

Glock, Ringer B B & Babbie E R. 1967. To comfort and to challenge: A dilemma of the contemporary church. Berkeley: University of California Press.

Hay, D A. 1989. Economics today: A Christian critique. Grand Rapids: Eerdmans.

Hendriks, J. 1974. Overal waar mensen zijn, De diaconale gemeente. Kampen: Kok.

Lewy, G. 1974.  Religion and Revolution. New York: Oxford University Press.

Lindijer, C. (Ed.) 1990. Beelden van God: Orientaties op het denken en spreken over God in onze tijd. ‘s Gravenhage: Meinema.

McGuire, M B. 1992. Religion the social context. Belmont: Wadsworth.

Myers, B L. 2005. Walking with the poor. Principles and Practices of Transformational Development. New York: Orbis Books.

Migliore, D l. 1983.  The power of God. Philadelphia: The Westminster Press.

Van Niekerk, P I. 1988. Rykdom en armoede in Qohelet. Unpublished MA thesis. Pretoria: UNISA.

Van Niekerk, P I. 1997. Die verband tussen ‘n Christelike Godsbeskouing en sosiale bemagtiging van lidmate in ‘n plattelandse gemeente van die VGKSA. Unpublished DTh thesis.

Weber, M. 1978. Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus. In Winckelmann, J. (Ed.), Die Protestantische Ethik 1, 27-227. Gutersloh: Verlaghaus Mohn.

ENKELE “ÉN-ÉN” RIGLYNE

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Hoe voorkom ‘n mens algemene wantroue te midde van geweldsmisdaad? Hoe kan ‘n mens na ervaringe van regeringslui se swak diens en slegte moraliteit nie agterdogtig teen alle amptenare wees nie? Hoe kan ons ontsnap om nie kwaad met kwaad te vergeld nie?

* Om God se wil as bevelsvorm (imperatief) te ken, help nie ten volle nie. Die Fariseër wat Jesus in ‘n debat wou betrek, het presies geweet waarop God se wil neerkom: Liefde teenoor God en naaste. Maar hy was nie vry om dit te kon doen soos Jesus dit van hom vra nie. Hy wou net oor God se wil debatteer.

* Om eers te verduidelik wat God vir ons doen (indikatief) en op grond daarvan uit te spel wat ons uit dankbaarheid moet doen, is veel beter. ‘n Sterk wete dat God my onvoorwaardelik aanvaar het, kan mens inspireer om ook te waag om ander te verstaan, te vergewe en op te bou. Hierdie indikatief-imperatief skema is een van die sterkste wyses waarop Paulus werk. Ons Gereformeerdes het dit (uit dankbaarheid moet ons…, die wet as reël van dankbaarheid) oorgeneem. Goeie moraliteit kom uit ‘n goeie identiteit. Ons moet egter onthou dat daar ander etiese skemas ook in die Bybel is!

Ongelukkig raak ons bewussyn gewoond aan God se dade. Ons fikseer God se wil in algemene en vae omskrywings. God word God van die verlede. Dit bly nie ‘n lewende kwessie wat God nou van ons vra nie.

* Om te verlang na God en na sy wil maak nuwe moontlikhede oop. Dit is soos Griekse werkwoorde in die wensvorm (optatief) (Hebreeus in die konjunktief). Die ontevredenheid met die huidige skep ‘n lewende verwagting en die erkenning van “ons weet nie” die bereidheid om opnuut te luister.

Dirk Smit (1999, Verlange na meer) lees talle Lukas-gelykenissse vanuit hierdie verlange-modus. Dink maar aan die verlangende seun en Vader, die weduwee wat geregtigheid verlang, die man wat verlang dat sy huis vol feesgangers sal word…

Ook die Bergpredikasie in Matteus het iets van die verlange: “Gelukkig is julle wat honger en dors na die geregtigheid…” By Matteus is “geregtigheid” nie soos by Paulus ‘n juridiese status nie maar morele geregtigheid, veral die doen van God se liefdeswil…Paulus verlang na één saak naamlik om die krag van Chrsitus se opstanding te ken en deel te hê aan sy lyding…

Gebede om verlange na God se wil vir vandag, bring nuwe bewussynsmoontlikhede. Dit maak verbeelding – ook morele verbeelding van hoe dinge moet en kan wees – moontlik. Die verbinding tussen eie belange en godsdiens as regverdiging daarvan, verslap. Daar is ‘n openheid dat God se Gees jou kan vrymaak van die heersende reaksiepatrone in ons land. Deur hierdie ingrype kan ons dalk meer doen as om net dié te begryp wat ons begryp, net dié liefhet wat vir ons liefhet, en net dié groet wat ons groet…- Matteus 5: 46.

3 Én Skoktaktiek? (Profete en Jesus –gelykenisse)

Wat my verbaas is die skoktaktiek wat Jesus in sy gelykenisse volg. Byvoorbeeld in die bekende Barmhartige Samaritaan. Dat die Priester en Leviet verbystap en dat hierdie opofferende persone die teenvoorbeeld is moes baie erg destyds oorgekom het. Dat van alle mense ’n Samaritaan die voorbeeld stel was destyds gewoon skokkend.

Ek het eenmaal ‘n kollega gehad wat skoktaktiek gereeld in Bybelstudies en prediking gebruik het. Dit het nie vir my gewerk nie. Miskien is ek te veel van ‘n “pleaser”. Ek het verneuk of vernederd gevoel. Maar het die profete en Jesus dan nie daarvan gebruik gemaak om mense tot besinning te roep en diepgaande los te maak van vormgodsdiens nie?

Christene se voorbeeld is inderdaad Christus. Wat my uit die dilemma help, is Jesus se verstaan van gesag. Vroeg in sy openbare optrede vat Jesus die godsdienstige gesagdraers se interpretasie van die gebooie skerp aan. Aan die einde van die Bergrede is die skare verbaas was omdat Jesus met gesag geleer het en nie soos die Skrifgeleerdes nie. “Toe Jesus klaar gepraat het, was die skare verbaas oor sy onderrig, want Hy het hulle geleer soos ‘n man met gesag en nie soos hulle skrifgeleerdes nie” -Mat 7: 27-28.

Hoekom straal Jesus gesag uit maar die tradisionele gesagdraers nie? Vir Ferdinand Deist (1990, Verstaan jou ouers) is die enigste oplossing dat daar verskillende soorte gesag is. Ook woordeboeke lys dat “gesag” op “mag” sowel as op “invloed” kan dui.

Die Skrifgeleerdes – en talle godsdienstiges vandag – meen gesag is mag wat mens van bo af op ander uitoefen. Daar is situasies waar die soort gesag nodig bly. Die staat moet sy mag gebruik om misdadigers af te skrik. Maar wanneer Christene deur die mag van boikotte sangers wil keer, gaan hulle dié ouens se saak net adverteer.

Jesus se gesag werk anders. Dit wil mense se harte beïnvloed. Dis ‘n gesag wat dring maar nie dwing nie. Daarom oorreed Jesus mense deur gelykenisse en dreig Hy nie. Hy spel die een lewenstyl se voordele uit teenoor ‘n ander. Hy gun mense ’n keuse. Boonop verstaan en vergewe Hy. Diegene wat Hy waarsku en berispe is “gelowiges” wat God se genade onnodig vind.

Ons word gevra om Christus se liefde, vergifnis en selfs lyde te volg. Al wat ons nie moet volg nie is God se toorn. Aan Hom alleen kom die mag van wraak toe. Net Hy kan vergeld (Romeine 12).

4 Juis nie én-én nie maar net om onder die waterval te staan… (Nürnberger oor Johannes se teologie)

“Wat moet ek doen om my lewe reg te kry? Help my asseblief!” is die vraag van ‘n ernstige soeker. Die versoeking is om met ‘n lysie godsdienstige pligte van én-én te antwoord.

‘n Selfdoenlysie is nie net ontrou aan Christus se Evangelie nie. Dit kan die soekende mens se krisis vererger. Die eise van ons dag is alreeds te veel. Christus bevry jou van die idee dat jou verlossing van jou insette afhang en red mens van ‘n oorvol program.

Soos alle instellings het menslike godsdienstigheid die neiging om al hoe meer ingewikkeld en vol reëls te word. Wat begin het as ‘n liefdesooreenkoms dat God vir ons ‘n God wil wees en dat ons vir Hom “‘n volk” moet wees, is later met 10 gebooie omskryf en uiteindelik in 613 wette verander.

Jesus Christus haal dié swaar juk van ons af. Volgens die eerste Evangelies het Jesus ons net 2 gebooie kom leer: Om God lief te hê en ons naaste soos onsself lief te hê.

Johannes, die Evangelie wat laaste geskrywe is, antwoord die vraag op wat ons moet doen nog eenvoudiger. Dit gaan nie om ‘n “vertikale en horisontale” liefde te doen nie maar dat die “eenrigting stroom” van liefde deur ons sal vloei (Klaus Nürnberger).

Daarom moet ons aan die wingerdstok verbind wees, in sy woorde van liefde “bly”, die ongemak van Christus se voetewassing as’t ware ervaar, en in herinnering aan sy kruisdood brood eet en wyn drink.

Dit is soos om met uitgestrekte arms en oop hande onder ‘n waterval te staan. Jy word self eers nat en kan dan nie anders dat hierdie liefde die mense en skepping rondom jou ook natspat nie. Dan handel jy nie meer volgens ‘n lysie nie maar met dit waarvan jy self vol geword het.

Op die soeker se vraag is die Bybelantwoord : “Jou lewe kom nie reg deur nog dinge by te doen nie. Dit gaan om in God se waterval van liefde te gaan staan. Hiermee help ons mekaar”.

5 “Ds kry ‘n spiritualiteit vir jou ongemak…”

(Pasop vir balans en gemaksones wat dink, leef en ervaar betref; ons identiteit in Christus is anders as Boeddhiste ( bv Küng oor Jesus en Gautama), ons leef in spanningsvelde en paradokse (bv profeet én priester, God se vrymag én ons verantwoordelikheid, alreeds én nog-nie); ons bly daarom vra: Wat verwag die Here nou van ons?….)

Oosterse godsdienste fokus op die innerlike gemoed van die mens. Die Christendom en die ander profetiese godsdienste (Judaïsme en Islam) is doelbewus ook op wêreldgebeure gerig. God se geregtigheid moet volgens hulle in die samelewing verwerklik word.

Profete moet dit gevolglik waag om God se wil binne eietydse politieke en sosio-ekonomiese omstandighede te verkondig. Hierdie risiko bring mee dat sommige terugskouend as “vals” en ander as “ware” profete beoordeel sal word.

Na die dood van die Assiriese koning in ongeveer 734 vC het Sirië en Israel besluit om die magsleemte te benut deur Assirië se heersersjuk af te gooi. Vir die opstand benodig hulle Juda se steun. Agas, die Judese koning, besluit teen sameswering. Die gevolg is dat Sirië en Israel Jerusalem beleër om Agas te onttroon.

In hierdie benoude omstandighede stel sommige profete die volk net gerus. Die stad self sou al teken wees dat God met hulle is. Die aanvallers sal daarom nie slaag nie (Jes 8: 8-10, Psalm 48).

Die profeet Jesaja ontbloot hierdie vroomheid as valse vertroue. Die volk kyk teen vyande vas maar vergeet van die Here van die geskiedenis. Die Here is vrymagtig. Hy kan selfs die nuwe Assiriese koning teen sy volk gebruik.

Jesaja distansieër sy groep van die ander. Hy word egter nie so ‘n vreemde buitestaander soos Jeremia later nie. Soos sy ouer tydgenoot, Amos, pleit Jesaja vir minder godsdienstige vertoon en vir opoffering om die lot van swaarkry-mense te verbeter (Jes 1:12-20, 8:20).

Om profeet te wees is nie maklik nie. Ernst Wollf skryf aangrypend oor ware en valse profete. Laasgenoemde s is seker van hulleslef, fatsoenlik, gewild. Eersgenoemdes twyfel, het soms snaakse optredes, wil graag deur God onthef word of worstel of hulle kan aangaan met die onmoontlike opdrag.

As profeet maak jy jouself ongewild. Profeet en priester nog moeiliker. Jy word ’n versoeningsbrug soos Christus – die mense van weerskante trap op jou. Ek onthou Oom Murray in Lynnwood. Hoe hulle hom baklei het maar uiteindelik gekry het om hulle mense te begrawe…Calvyn sê dat ons in die voetspore van Christus profeet, priester en koning moet wees. Onmoontlik?

Die spiritualiteit wat ons aan God verbind moet daarom ruimte laat vir die paradoksale. Dit sal deur profete-angs geteister word. Dit sal altyd onvoltooid bly. Dit sal groei deur ongemak en doodgaan sodra die ongemak ophou. Dit leef nie uit duidelike imperatiewe nie maar van verlange. Dit roem nie oor sekerhede nie maar is tevrede met verwondering. Dit is nooit klaar en voltooid en afgerond nie omdat die Gees met ons voortgaan… dit skree op elke moontlike manier teen ons natuur.

Tog sluit dit ook by ons menswees aan. Daar’s net altyd die paradokse. God is meer as sy gawes maar nooit sonder sy gawes nie. ‘n Bietjie musiek, ‘n glasie goeie wyn, ‘n stukkie romanse, ‘n bietjie opwinding deur sport, stap in die natuur is alles middele waardeur God ons sterk maak.

Al kan ons in die algemeen praat is ons elkeen uniek. Soos elkeen ‘n eie peroonlikheid het , het ons elkeen ‘n spiritualiteit. Corinne Ware is reg dat ons ons eie moet ontdek en verryk word deur ander. Daar is egter veel meer soorte as haar 4 .

‘n Spiritualiteit moet gedra word deur die kruisboodskap, deur Romeine 8:28, deur God se Voorsiening…

6 Voortdurende aanpassing en verwerking: Die Josef-verhaal se Voorsienigheidsbelewenis/-verstaan

Die verhale oor Israel se aartsvaders is besonders.

Die geloofsverhale van Abraham, Isak, Jakob en Josef in Genesis 12-50 is volgens Francois Swanepoel die teenpool van die vier sondeverhale in Genesis 3-11. Anders as wat mens sou verwag word die geloofsmodelle se foute en sondes genoem. Dit gaan nie om volmaakte mense nie maar op God wat voorsien.

Dwarsdeur Israel se geskiedenis word daarom terugverwys na die God van Abraham, Isak en Jakob. Josef word egter nie genoem nie. Sy verhaal trek nietemin mens se aandag, selfs meer as die ander.

Dit is ‘n gesinsverhaal waarmee mense kan identifiseer. Hier is geen droombeeld van die gesinslewe nie. Voortrekkery, jaloesie en hoogmoed lei tot ‘n gesinstragedie.

Josef se verhaal wil nogtans ‘n leervoorbeeld vir jongmense wees wat in wysheid geskool wil word (Sundermeier). Hoe om uit die verleiding van ‘n slegte vrou te ontsnap (bv Spreuke 5), hoe om jou woord selfs voor konings te doen (bv Spreuke 16), en hoe om die eerbied vir God as die hoogste beginsel van wysheid uit te lewe (Genesis 42:18 en Spreuke 1:7).

Was Josef se tronkervaring die eerste in ‘n lang ry van lewensmodelle in die gevangenis soos Jeremia, Johannes die Doper, Paulus, Dietrich Bonhoeffer, Victor Frankl en Nelson Mandela? Duidelike karakterontwikkeling vind hier plaas: Josef, die hoogmoedige met sy mooi kleed word ‘n mens in tronkklere wat omgee.

Maar wat is Josef se geheim? Hoe kon hy telkens aanpas en al die verwerpingsgebeure verwerk? Hoekom raak hy nie skepties en sinies nie?

Josef het geweet dat God betrokke bly. “Julle wou my kwaad aandoen, maar God wou daarmee goed doen: Hy het gesorg dat ‘n groot volk nou in die lewe gebly het” – Genesis 50:20.Dat God selfs die slegte ten goede kan keer. God deurkruis die broers se onheilsdaad met ‘n heilsdaad. “God se daad deurkruis hul daad in die sin dat Hy die minus (-) van hul daad deurkruis tot ‘n plus (+)” (Flip Theron).

Kyk ook:

Bonhoeffer: Letters from Prison(1953) aan Eberhard Beetge op 19 Maart 1944: “Did that reading of Genesis 41:52 recently do you as much good as it did me?”

Viktor Frankl: Logoterapie.

Rolprent: La Vita è Bella (Begnini).

Vir eers genoeg!

HOE WORD GEMEENTES INSTRUMENTE TOT MORELE VERANDERING?

Written by webmeester on . Posted in Geloofwaardigheid

Vrees is een van die hoofvorms van luiheid. Daar is die weggesteekte vrees dat vreemdelinge en opponente ook ‘n saak het. Ons vrees veral dat ek my ingenome standpunte en ou manier van doen, sal moet verander. Ook die vrees dat nuwe inligting ons sal bring om verhoudinge te verruim.

Ons luiheid en vrees vir luister, is deel van die natuurlike weerstand teen geestelike evolusie wat Scott Peck “entropie” noem. Liefde is kragtig genoeg om hierdie weerstand oorwin. Liefde is die bereidwilligheid om onsself – deur luister – te verruim met die doel om ons eie en ander se geestelike groei te bevorder.

In sy gedig Voor ‘n onbekende more pleit Matthews Phosa :“En julle wat julself leiers noem, maak toe julle monde en open julle oë en ore”. Dit sal voorwaar liefdeskrag kos maar dit sal ons almal verryk.

Die luister moet indie breedste sin van die Woord verstaan word. Nie net na Skrif en Christene nie . Kragtens die Bybelgetuienis het Gereformeerdes juis meer as ander tradisies ingesien dat God se genade en openbaring wyer is en dit die ongemaklike beskrywing van “algemene genade” en “algemene openbaring” gegee (vgl bv Kores is kneg in Jesaja). Ons moet daarom sensitief vir alle stemme wees. In die ongewone profeet kan ons dalk juis God se stem hoor. Ek kan onthou dat die Here my verander het deur Elsa Joubert se “Die swerfjare van Poppie Nongena”.

2 Die Woord as lewende stem van God en nie as gefikseerde Skrif nie (Nürnberger)

Byna al ons geskille oor geloofsake kan na ons verskille oor die verstaan van die Bybel teruggevoer word.

Vir sommige gelowiges is die Bybel identies aan “God se Woord”. In tye van onsekerheid bied ‘n konkrete teks vir mense die vaste rots waaraan hulle kan vashou.

Vir ander gelowiges, soos vir die Suid Afrikaanse teoloog, Klaus Nürnberger, is God se Woord eerder soos ‘n lewende stroom wat deur die geskiedenis vloei. Gevolglik beleef mense in verskillende tye en omstandighede God se redding in hulle spesifieke nood. Mondelings vertel hulle aan ander dat die “Woord van God tot hulle gekom het ”. Daarmee bedoel hulle dat hulle God ervaar het deur gebeure (dade), gesprekke (woorde) of gedagtes (insigte).

‘n Bybelskrywer, Johannes, kan daarom bely dat Christus “God se Woord” by uitstek is. Mettertyd is van die mondelinge getuienisse oor belewenisse van “God se Woord” in boeke opgeskryf en uiteindelik is die Bybel uit ‘n versameling van hierdie boeke gevorm.

God se reddende woord ontmoet mense op hulle verstaansvlak en denkpatrone. Die Woord word vir die Jode soos ‘n Jood en vir die Grieke soos ‘n Griek.

Soos water wat in ‘n grot afdrup na ‘n tyd stalagmiete nalaat, versteen die woord aan ‘n spesifieke tyd ook. Ondersoek hierna help ons om in te sien dat die ekslusiwiteit van die Joodse volk, die aansluiting by Babiloniese skeppingsvoorstellinge of die onderdanigheid van die vrou vir ‘n vorige tyd sinvol was.

Ons durf egter nie net met regsgeleerdes se analitiese presiesheid die vaste rots – as een gestalte van die Woord – ondersoek asof ons geloof daarvan afhang nie. Die Gees bring immers steeds lewende strome van die Woord: “God maak ons bekwaam om bedienaars van ‘n nuwe verbond te wees, nie van die letter nie, maar van die Gees. Die letter maak dood, die Gees maak lewend.” – 2 Korintiërs 3:6.

Met die sensitiwiteit van kunstenaars kan ons met eietydse bekers uit God se stroom van ewige water skep. Daarmee les God ons dors na ‘n betekenisvolle lewe vandag.

Laat ons dit toepas (1) op gebeure vroeg verlede jaar en (2) op ons ekologiese kwessie:

(1) “Die Bybelboodskap kom neer op liefde” het ‘n joernalis verduidelik. “Nee!”, het ‘n dominee geprotesteer, “dit gaan om veel meer geloofswaarhede…” .

Verskille tussen gelowiges ontstaan nie net uit ons gebrekkige luister na mekaar nie. Dit weerspieël ook die verskeidenheid van getuienisse in die Bybel en die voortgaande stroom van God se Woord. Neem byvoorbeeld die verskille tussen die evangelies.

Wanneer Matteus sy verhaal van Jesus skryf, doen hy dit met sy unieke benadering en ook in ‘n tyd waarin losbandigheid waarskynlik toegeneem het. Daarom vertel Matteus dat Jesus kom toon het dat God nie net genade gee nie, maar ook gehoorsaamheid aan sy liefdeswil vereis.

Waar Matteus, as’t ware geloofswaarhede opstapel, laat Lukas ou waarhede weg.

By sy intree-boodskap lees Jesus onder andere Jesaja 61 vers 2 se eerste deel oor die genadejaar van God. Die tweede deel van die vers, wat oor God se dag van wraak handel, word weggelaat (Lukas 4: 16-30). Ook in Lukas 7 word uit Jesaja aangehaal maar telkens is daar nie meer ‘n verwysing na God se oordeel nie.

Dit is begryplik dat die vernederde mense graag wou hoor dat God hulle vyande sou terugkry. Daarom maak dit meer sin dat hulle verbasing in vers 22 nie positief (vertaal met “verwondering”) is nie maar negatief (vertaal met “ontsteld”). Op voetspoor van Joachim Jeremias meen David Bosch kan ons die vers as volg vertaal: “Hulle het geprotesteer en was ontsteld dat Hy slegs van genade praat”.

As jy meen dat dit vir Jesus oor liefde gaan, stem jy met Lukas, die Nuwe Testament se omvattendste skrywer, ooreen. Jesus beklemtoon volgens Lukas God se ontferming oor diegene wat destyds die swaarste gekry het: armes, vroue, Samaritane en siekes. Ook ons is genooi om die wraak weg te laat en deel van God se grenslose ontferming te word.

(2) Die vroeë Christene het na die eerste Paasfees Jesus se kruisdood op verskillende wyses probeer verstaan. Een wyse was om dit as ‘n offerande te beskou – nie van mense aan God nie maar van God ter wille van mense.

Die antieke offerkultuur is nie in alle opsigte so vreemd as wat ons dink nie, verduidelik Klaus Nürnberger, ‘n merkwaardige Suid Afrikaanse teoloog. Offers is ‘n voorwaarde vir biologiese lewe, dit is ‘n kosmiese beginsel. Behalwe vir lewe op die laagste vlakke offer alle lewende organismes hulle lewe sodat ander kan lewe. Oorlewing is altyd ten koste van ander se lewe.

Die mens wat aan die bopunt van die voedselketting is, leef nie net op grond van die diere se lewe nie maar ook ander mense se opoffering van tyd en energie. Niks word sonder opoffering bereik nie.

Dit is nie offers wat onaanvaarbaar is nie maar parasitisme. Parasiete leef op offers maar offer nooit self op nie. So is die moderne mens. Ander mense word benut vir die voordeel en wins wat uit hulle gemaak kan word. Die natuur word gemyn vir eie genot en bevrediging.

Die gevolge hiervan is katastrofies. Mense is ingestel is om vir hulleself te neem en nie op te offer sodat ander ook kan kry nie. Dit lei dat frustrasie en woede tot ‘n punt styg waar dit enige oomblik in misdaad, geweld en selfs oorlog kan oorgaan.

In sy gebruik van die natuur oorskrei die mensdom nou die drempel waarbinne die natuur haarself weer kon herstel. Die natuurbronne word gevolglik ten dode toe benut.

Om in God te glo, beteken ons aanvaar dat God sy skepping en sy “seun” as offer gee. Ons herken ons eie parasitisme en laat dit vaar maar volg God in sy opoffering. Vir Nürnberger beteken dit deelname aan God se kreatiewe gesag, sy omvattende visie en sy reddende omgee vir alles wat bestaan. “Moenie nalaat om goed te doen en mededeelsaam te wees nie, want dit is die offers wat vir God aanneemlik is” – Hebreërs 13: 16.

Ons lewe van offers. Ons laat lewe deur self ook offers te wees.

3 Kerkwees as ‘n beweging en nie as ‘n instituut nie (D Bosch)

4 Karaktervorming op ons kerklike agenda

Dit is ironies dat ons te midde van ‘n moraliteitskrisis selde oor “karaktervorming” praat.

Vir sommige ouers is dit blykbaar nie meer belangrik nie. In ons tyd wil mense eerder hoor hoe leerders op alle gebiede wen en presteer. Dit suggereer aan voornemende ouers dat hulle kind eendag finansieël suksesvol sal wees. Geestelike kwaliteite het ‘n bysaak geword.

‘n Mens hoor die woord “karakter” nog net by ons rugbykapteins: “Ja, my span het vandag goeie karakter gewys”. Waarskynlik verwys dit na die karaktertrek van moed wat mense onder groot druk en te midde van pyn die byna onmoontlike kan laat doen.

By die deug van moed hoort ook geregtigheid, gematigheid en wysheid wat Plato en Aristoteles die 4 kardinale deugde van karakter noem. Bybelskrywers het meermale hierby aangesluit byvoorbeeld “Julle moet alles in die stryd werp om julle geloof te verryk met deugsaamheid, die deugsaamheid met kennis, die kennis met selfbeheersing, die selfbeheersing met volharding…” – 2 Petrus 1: 4-6. Vanuit die geloofsperspektief is geloof, hoop en liefde by die ander klassieke deugde gevoeg.

Sterk karakter word gevorm deur dissipline wat so oorgedra is dat dit selfdissipline word; deur oefening om uit te hou en behoeftes nie dadelik te bevredig nie; deur ontwikkeling van ‘n gesonde selfbeeld wat daarom respek vir ander het; deur wysheid van rolmodelle te kry om tussen goed en beter te kan onderskei; en deur die inlewing van die Bybel- en ander verhale waarin daar met die teenstellings in die lewe geworstel word.

Christus se verhaal werk by uitstek soos ‘n tragedie in die antieke tyd. Dit is ‘n belangrike middel tot karaktervorming. Anders as in ‘n ramp of bose toeval gaan dit in ‘n tragedie om mense wat morele keuses vanuit hulle karakter maak. Dié keuses is lotsbepalend.

Neem Sophokles se Antigone as voorbeeld. Kreon het ‘n passie vir die wet asof dit alleen belangrik is. Daarom weier hy ‘n begrafnis vir Antigone se broer. Antigone begrawe haar broer nietemin al sou dit haar eie lewe kos.

Kreon verteenwoordig eensydige geregtigheid en Antigone verteenwoordig eensydige liefde (JA van der Ven: Formation of the Moral Self).

Hulle het moed nodig gehad om hulle rigiditeit te bowe te kom en gematigheid om hulle passies af te koel. Met die deug van geregtigheid sou hulle meer van “Ek sal goed doen aan ander” kon maak as om vinger te wys met “Julle sal ons nie kwaad doen nie”. Kreon het nie die wysheid gehad om die stadspolitiek se tekortkominge in te sien nie en Antiogene is verblind deur haar fanatiese bloedverbondenheid..

Jesus se verstaan van geregtigheid is dat God alle mense liefhet en dit ook van ons vra. Hy het die moed om dit te bly verkondig en uit te leef al sou Hy daarvoor – letterlik! – gekruisig word.

Jesus se gematigheid spoor mense aan om nie kwaad met kwaad te beveg nie. Ook nie vloerlappe nie maar ‘n derde weg. (Walter Wink). Sy wysheid laat Hom navolgers oplei wat ongeag omstandighede met dié geloof, hoop en liefde bly lewe. Ons moenie met ‘n lysie van reg en verkeerd lewe nie eerder met “wat is liefdevolste?” (Pieter Klopper). Laat mens ebegin om te dink – stel die verskillend estandpunte, moenie altyd oplossings wil gee oor maagdelike geboorte en homoseksualisme nie. Hoekom doen ons dit? Mag?

5 God se beskikking én ons verantwoordelikheid: Die teologie van Deuteronomium

Wil jy gesonder eet en meer oefening kry, of het jy ‘n voorneme om swaarkry-mense te help en getrouer in jou gemeente te wees? Hoe kry ‘n mens dit reg?

Ons sukkel met gedragsverandering. Deel van die probleem is dat ons aanvaar dat die regte houding na goeie gedrag sal lei. Dit is ‘n halwe waarheid. Wag ons vir die regte gevoel om oefenplek of erediens toe te gaan, wag ons tevergeefs.

Hierteenoor lui die slagspreuk van die Nike–handelsnaam: “Just do it!”. In hierdie woorde is veel meer opgesluit as ‘n aanmoediging vir sportlui. Gedragskenners toon dat dade mense se houdinge meermale verander as wat houdinge tot die regte dade lei.

Die ou Griekse filosoof, Aristoteles, pleit dat ons goeie dade net moet doen. Wanneer ‘n mens dit herhaal, word dit ‘n gewoonte. Goeie gewoontes vorm sterk karakters.

Is hierdie waarheid nie al deur Deuteronomium se skrywers ingesien nie? Hoe anders verklaar mens dat in ‘n tyd van armoede en politieke spanning hulle boodskap aan gelowiges was: “Hou vrolike feeste!”

Die gelowiges moes nie indien hulle oes groot genoeg was of indien hulle dankbaargevoelens voldoende inspirasie was na die samekomsplek gaan nie. Hulle moes die feeskalender gehoorsaam en by die fees opdaag. Daar onthou hulle van God en ervaar dat hulle aan mekaar behoort. Deur saamkuier, belydenis, bid en offers word hulle vrolik.

Geniet jou offer deur met jou offergeld bier, wyn en kos te koop, vra Deut 14:26. Om offers te bring, is nie ‘n soort belasting nie maar ‘n feesgeleentheid! Nog meer merkwaardig is dat die opdrag nie behels “Hou oor vir die armes” nie maar “Vier jou offerande saam met die armes”.

Vir Deuteronomium beskik God en ons het ‘n verantwoordelikheid. Deut 29-30 word in Ballingskap tyd voorgehou as toespraak van Moses voor die intrek in die beloofde land.

  • Moses verwys na die verlede: Het julle dan vergeet hoe God ons gedra het tsv ons ongehoorsaamheid? (Let op na ander gedeeltes waarin zkr (gedenk/onthou/herinner) as ‘n heilige taak beskou word)
  • Moses wys na die toekoms. Wat sal die mense eendag sê van ons? Was ons gehoorsaam of nie.
  • Moses wys na die hede. “Vandag” kom14x voor in die preek oor die toekoms. Ons aandeel aan die toekoms is of ons vandag gehoorsaam is aan sy liefdesgebod: Deut 29:29.