Hoe ryk of arm is ons land regtig?

Written by Braam Hanekom on . Posted in Nuusperspektief

Iemand vra my onlangs watter soort mense Suid-Afrika teen 2020 gaan produseer. Is Julius Malema inderdaad die prototipe? Ek het dadelik aan die woorde van Ralph Waldo Emerson gedink wat jare gelede al gesê het dat `n land se ware rykdom nie aan sy oeste, minerale, getalle of groot stede gemeet word nie, maar aan die soort mense wat deel is van daardie land. Die werklike rykdom van `n land vind ons in sy mense. Die vraag bly dan waar gaan ons teen 2020 wees? Kom ons teken vinnig twee scenario’s. Die eerste is die slegte een.

Stel jou voor `n land waar valse hoop oorgaan in wanhoop. Waar sporadiese konflik en geweld oorgaan in anargie. Waar die suspisie wat ons tans oral vind, oorgaan in totale gebrek aan vertroue (met vernietigende implikasies vir die ekonomie). Waar verval in moraliteit en korrupsie lei tot `n mislukte staat (sg. “failed state”). Waar krimpende bronne lei tot `n gebreksmentaliteit wat almal laat gryp na dit wat oorbly. Ons sou die lysie langer kon maak.

Stel jou aan die ander kant `n land voor waar mense lewe met hoop en energie, met toewyding en `n werksetiek. Waar wedersydse respek en menswaardigheid die norm is. Waar jong kinders weens die regte voeding, basiese onderrig en `n toepaslike onderwysstelsel voorberei word om deel te wees van `n kompeterende globale ekonomie. Waar meer en meer mense afskaal na `n volhoubare lewenstyl, vir hulself en die aarde wat ons bewoon. Die vraag is hoe op dees aarde gaan ons daar kom? Ek het in die verband vier wense, wat ek meen ons “sosiale vesel” teen 2020 deurslaggewend kan bepaal.

Heel mense word in geborge heel gemeenskappe gekweek. Mag ons `n weg vind om in dorpe en stede, in gesinne, in skole, in kerke, op treine en paaie, veilige gemeenskappe te bou waar ons kinders in geborgenheid kan ontwikkel.

Mag ons in die jare wat voorlê `n onderwysstelsel ontwikkel wat ons kinders se karakter ontwikkel en hulle veral leer om te dink! In die VSA beskik 80% van alle volwassenes oor `n Graad 12 en meerdere kwalifikasie. In Suid-Afrika beskik minder as 30%  volwassenes oor Graad 12. Dit gaan egter  oor meer as `n matrieksertifikaat. Mag hulle in die woorde van Martin Luther King (jnr)  beide karakter, asook die vermoë om te dink, ontwikkel. Mag dit hulle in staat stel om op kritiese wyse in gesprek te tree met die denksisteme wat tans die wՙêreld op soveel vlakke domineer.
Mag ons meer waarde-gedrewe geleenthede en kanse vir almal in die land skep. Toe geldelike hulp aan Afrika tussen 1970 en 2000 op die hoogste was, was die ekonomiese groeikoers op die laagste. Mense ontwikkel veral wanneer daar `n geleentheid is om self te ontwikkel.

Mag ons laastens `n geloof ontwikkel wat ons nie net Sondae in die kerk laat leef nie, maar van Maandag tot Saterdag in die wêreld. Hulle sê dat 75% van die land se mense “christene” is en meer as 80% “gelowiges” is. My vraag is watter soort spiritualiteit gaan ons teen 2020 hê? Met watter soort teologie gaan die meerderheid mense werk? Met watter soort wêreldbeeld gaan ons leef? Mag ons mense ontwikkel wat veral met ontsag voor God leef! Mag ons teen 2020 veel minder godsdiens en baie meer geloof hê, geloof wat verstaan wat `n ware, intieme, persoonlike verhouding met God beteken.

RYKDOM, ARMOEDE EN GELOOF IN AFRIKA

Written by Braam Hanekom on . Posted in Nuusperspektief

Twee weke gelede het `n paar moderatuurslede van die VGK, NGK en RCA, kollegas van die Nkhoma- en Blantyre-sinodes , asook die IRM  te Milanje in Mosambiek besoek. Ook gemeentes in die diep platteland is besoek. `n Paar onuitwisbare indrukke het vasgesteek. Predikante verdien so min as  R300 per maand, maar bedien uitgestrekte gemeentes van tot 200 km per fiets. Op Sondae staan daar nie motors om die kerkies nie, maar fietse en dalk `n motorfiets of twee. Die totale kollekte beloop dan R30. Die gevolge van die oorlog in Mosambiek is oral te sien. Jy sien dit in mense se oë. “Hier is dan nie ou mense nie”, merk `n kollega op. Ja, dis reg, die meeste  is in die oorlog dood of aan VIGS of malaria. By die Nkhoma-hospitaal in Malawi sê Dr. Ter Haar dat 50% van die kinders in die omgewing aan wanvoeding ly. My VGK- kollegas merk geskok op dat die armoede hier veel erger is as enigiets wat hulle in Suid-Afrika gesien het. Hoe dan anders in `n land waar meer as 50% van die begroting uit buitelandse skenkings bestaan.

Jy ry deur die land en dan tref dit jou. Die klein kolletjies digte bos is waar die begraafplase is. Dis hoe Afrika eens gelyk het. Die res is kaal. Die vernaamste kragbron in die platteland is steeds die eens glorieryke bome wat afgekap word. Skielik kry “ontbossing” en “aardverwarming” vir jou nog `n nuwe betekenis.

En tog is daar `n ander kant. In die gemeente in Lilongwe waar ons oorbly, word ek uitgenooi na `n gebedsbyeenkoms. Dit vind elke oggend halfvyf plaas, Maandag tot Saterdag en meer as 200 mense daag op. Sondag stry die vyftien kore in die gemeente van 2000 wie gaan sing. “The people are hungry for the Word of God”, merk die leraar op. Hier het mense gehoor van die credit crunch, maar ervaar dit nog nie, want sien, daar is nie veel wat kan “crunch” nie.

Met hierdie beelde en veel meer, land ek Vrydagaand in Johannesburg. Ek onthou die gesigte van  mense wat singend, biddend en met vreugde voor God dans. Ek besef dat ek geloof sien blom het binne `n armoede wat jou tot in jou siel ruk.

Saterdagoggend is ek deel van `n groepie  kerkleiers wat vir president Zuma hier in Kaapstad ontmoet. Die groot uitdaging sê hy is die kloof tussen rykdom en armoede.  Jy’s absoluut reg, Meneer die president, dink ek. Suid-Afrika beklee nou die eerste plek in die wêreld wat dit betref. Ons het Brasilië onttroon. Stilweg wens ek egter dat ek sommer baie lank met hom kan gesels oor die uitdagings van Afrika en `n nuwe stryd wat om die siel van Afrika aan die gang is. Dit is `n stryd waarin geld `n groot rol speel. Dit is `n drama vol duur hotelle en motors. Dit is egter ook `n drama waarin mense wat nevirapien ontvang, dit soms vir hulle hoenders voer sodat dié tog vinniger kan groei en hulle net iets te ete kan kry. Dit is`n stryd tussen wanhoop, valse hoop en ware hoop.

Sondag staan ek op die kansel in Stellenberg. Ek is lief vir my gemeente, maar my gemoed skied vol. Ek kan die gesigte van my mede-gelowiges in Afrika net nie vergeet nie. Hulle inspireer my om versigtig en bitter laag te buig in dankbaarheid en aanbidding.

Wat is karakter?

Written by Braam Hanekom on . Posted in Nuusperspektief

 In `n land wat kreun onder misdaad, korrupsie en morele verval, is dit verstaanbaar dat die gesprek oor waardes en waardevorming hoog op talle agendas is. In die ekonomiese wêreld hoor ons al meer die term, waarde-gedrewe leierskap. Die wekroep aan politici is duidelik: Julle lê laag op die vertrouensindeks omdat daar getwyfel word oor die waardesisteme waarmee julle werk. Aan kerke word gesê dat ons dalk eers `n bietjie met die Boodskap moet wag totdat ons die Boodskap konsekwent en radikaal beliggaam het. In die hele gesprek duik die woord karakter telkens op. Calvin Coolidge se woorde, “Karakter is die enigste vaste fondasie vir die nasie”, laat `n mens dink. Wat sou karakter egter beteken? In Henry Cloud se boek Integrity (2006), beskryf hy karakter as die vermoë om die werklikheid in die oë te kyk en die vermoë om dit wat die lewe na jou toe gooi, met waardigheid te bly hanteer. `n Gebrek aan karakter het dikwels tot gevolg dat ons na te maklike, oneerlike en goedkoop antwoorde en oplossings vir ons probleme soek. Cloud het my verder gehelp om die volgende belangrike beginsel beter te verstaan: Ontkenning en die verskuiwing van blaam is die handrem vir groei in jou en jou organisasie se lewe. En hoe dikwels sien ons dit nie. Of dit nou die hantering van misdaadsyfers is, ASA se hantering van Caster Semenya of `n gewone individu wat sukkel met `n probleem, dit maak nie saak nie, die beginsel bly dieselfde. Hy stel dit op `n ander plek dat nie almal dieselfde en ewe veel gawes het nie. Dit maak ook nie saak nie. Om egter die gawes wat jy het, tot volle wasdom te bring, vra dat jy nie selektief met kraktereienskappe sal omgaan nie. Gawes help jou gedurende die eerste helfte van jou lewe. Om in die tweede helfte van jou lewe `n sukses te maak, het jy karakter nodig! Scott Peck se bekende woorde, “Life is difficult”, help ons dalk verder. Sommige gelowiges leef met die mite dat jou godsdiens alle probleme soos mis voor die son sal laat verdwyn. Dit is gewoon nie waar nie. Ook gelowige kinders van die Here kry soms bitter swaar. Wat wel waar is, is dat gelowiges die werklikhede wat ons almal tref, anders hanteer. `n Amper weggesteekte teks in 2 Pet. 1 beklemtoon die feit dat geloof nie maar een of ander wondermiddel is, wat ons wêreldvreemd maak en van eie verantwoordelikheid vrystel nie. Die skrywer moedig ons daarom aan (2 Pet.1:5) om die geloof te “verryk” met `n hele lysie dinge wat ons stewige karakter-eienskappe sou kon noem. Die lys is: goeie waardes, kennis, selfbeheersing, volharding, die bewussyn dat God oral teenwoordig is, liefde vir mekaar en liefde vir alle mense! Dis `n ongelooflike samevatting van dit waaroor deesdae boeke vol geskryf word. Oor die genoegsaamheid van geloof is al baie in die teologie geredeneer. Tog is dit asof Petrus hier wil waarsku dat ons geloof inderdaad vlak, leeg en goedkoop kan word. Hy stel dit selfs sterker as hy sê dat ons “alles in die stryd moet werp” om ons geloof hiermee aan te vul. In `n deurmekaar, moeilike wêreld het ons `n volronde geloof nodig wat ons nie uit die wêreld sal laat ontvlug nie, maar ons vierkantig in die wêreld sal laat leef. Dit gebeur onder andere wanneer ons ons geloof met hierdie karakter-eienskappe verryk.

Suid-Afrika het volkome eerlikheid nodig…

Written by Braam Hanekom on . Posted in Nuusperspektief

Suid-Afrika se strewe na ware vryheid sal nooit werklik verwesenlik word voor daar nie `n gelyklopende strewe na volkome eerlikheid ontwikkel nie.

Onlangs luister ek tydens `n konferensie na Jonathan Jansen en verkneuter my in die man se energie en entoesiasme. Dit is aansteeklik en maak jou lus om ons uitdagings te gaan pak. Dalk was dit sy reguit manier van praat, maar na die tyd begin ek dink oor die krag wat opgesluit lê in eerlikheid. Die Bybel stel dit in taal wat ons nie meer gebruik nie. Moenie vals getuienis teen `n ander gee nie. In gewone taal: Moenie jok nie. Dit het nogal konkrete implikasies.

Ek dink dat ons soms so ordentlik met mekaar is, so polities korrek, dat ons op baie punte nie meer eerlik is nie. Ons is nie eerlik oor ons seer, bitterheid en onsekerhede nie. Jy sien, in ons land ervaar ek dikwels dat, wanneer verskillende bevolkingsgroepe met mekaar praat, dit nie verskillende kulture is wat praat nie, maar wel gister se pyn, met môre se onsekerheid. Dis rou emosie wat verberg  word, totdat dit onverwags na die oppervlak beur. Dan is daar `n gemors. Ek pleit nie vir onsensitiwiteit nie, maar vir veilige ruimtes waar mense volkome eerlik met mekaar kan wees. Ek weet dat konflik in enige situasie nooit opgelos kan word, voor volkome eerlikheid nie op die tafel is nie. Dit is die laaste vyf persent waaroor ons jok of stilbly, wat dikwels die groot moeilikheid veroorsaak.

Daar word baie gepraat oor `n nuwe etiek wat die wêreld nodig het. Dalk soek ons veral na `n nuwe eerlikheid. (Neem die Unashamedly Ethical-veldtog as voorbeeld) Ons soek eerlikheid op die markplein, eerlikheid in die politiek, eerlikheid by die media en regbank en natuurlik volkome eerlikheid by die kerk.

Maar ons sal moet begin om eerlik met onsself te wees. Eric Hoffer het gesê dat ons soms die heel hardste lieg wanneer ons vir onsself lieg. Ons sal moet leer om so met die feite om te gaan, dat die feite die waarheid vertel. Geen leuen is so groot soos wanneer halwe waarhede as volle waarhede aangebied word nie. So word beweer dat Robert McNamara, minister van verdediging, tydens die Vietnam-oorlog, nie een keer `n verkeerde feit vir die Amerikaners aangebied het nie. Op `n stadium het die volk egter agtergekom dat `n groot leuen vertel word, omdat die feite verdraai word. Dit het die briljante McNamara se einde beteken.

Jou eerlikheid word verder getoets daar waar jy optree wanneer niemand sien nie en jy dink dat niemand ooit sal uitvind nie. Jy sien, ons dink dat oneerlikheid ons kortpad uit moeilikheid is. So leer ons van kleintyd af jok. Ons dink dat oneerlikheid die vinnige baan na geluk en sukses is. Die stand van die ekonomie en die wêreld vertel egter `n ander verhaal. Terloops, gaan lees tog oor die rol wat die Kwaker-beweging jare gelede in die opbou van die VSA se ekonomie gespeel het. Eerlikheid was die basis daarvan.

Ek glo dat ons almal eendag “naak” voor God sal verskyn en niks sal kan wegsteek nie. As ons maar net sal verstaan dat `n stukkie van ons hemel nou reeds kan waar word as ons meer eerlik met mekaar en onsself is. Die evangelie is reg. Die Waarheid maak vry…

Klimaatsverandering

Written by Braam Hanekom on . Posted in Nuusperspektief

Klimaatsverandering bly in die nuus.  Nie almal is ewe ernstig by die gesprek betrokke nie, maar iets wil vir jou sê dat hierdie saak op die ou end `n groter impak op ons en ons kinders kan hê as enige resessie. `n Mens kry egter steeds die gevoel dat apatie en eie belang die gesprek domineer. Neem maar die komplekse gesprek tussen ontwikkelende en ontwikkelde lande as voorbeeld. Jy sien, `n gesprek oor uitlaatgasse het rand-en-sent implikasies. Tydens `n wêreldresessie raak dit nog meer sensitief. 

Intussen vertel Weerhaan (DB) ons dat El Nino hierdie komende somer weer oor ons skouer gaan loer. Die feite op National Geographic se webblad is amper al ou nuus. Ons kry nou die warmste in 400 jaar. Teen die  huidige tempo van aardverhitting, behoort die Noordpool teen 2040 sy eerste ysvrye somer te hê. In Montana se Glacier National Park was daar in 1910, 150 geletsers. Vandag is daar net 27 oor. Dan is daar nog sterwende koraalriwwe, veldbrande, tropiese storms, landboukundiges wat kopkrap oor wanneer om wat te plant en die sardientjies wat wegbly uit Durban.

Die komitee van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke wat hier in die Wes-Kaap oor klimaatsverandering werk, het pas `n omvattende verslag oor klimaatsverandering die lig laat sien met die titel: “Climate Change – A Challenge to the Church in SA”. Daar is deeglike wetenskaplike- en teologiese huiswerk gedoen en die kerk sal beslis hiervan moet kennis neem. Die groot vraag is hoe dit alles by die gewone persoon op straat gaan uitkom. Stel mense regtig belang? Is daar by die kerk regtig `n passie om hieroor te praat?  Deel van die probleem is dalk dat ons intuïtief weet dat ons nie reguit hieroor kan praat, sonder dat ons nie ook padlangs oor ons leefstyl en aspirasies praat nie.

Daar is egter `n tweede saak wat by my spook. Dit is die vraag of al die virusse wat ons die afgelope tyd teister, die voorspel tot iets groter is? Is dit maar bloot “seisoenale” virusse in verskillende vorme? Het die wetenskap maar nou eers bewus geword van iets wat lank reeds met ons is?   Gaan dit stop by Ibola, MIV, H1N1, voëlgriep en al die ander, of is die hele dieretuin op pad? Is daar iets ernstig met ons ekosisteem verkeerd?  Is hierdie, soos klimaatsverandering, maar net van die eerste simptome wat daarop dui dat ons gedoem is tot `n massiewe ekologiese korreksie?   

Waar laat dit gelowiges? Ek dink dit roep ons op tot verantwoordelikheid, nugtere nadenke, nederigheid en dissipline. Ons leef immers met die opdrag om “die tuin te bewerk en op te pas” (Gen 2:15) Maar hoe dink ons oor die toekoms? Terwyl terme soos “`n uitbreidende heelal” druk bespreek word, mag gelowiges mekaar herinner aan `n konsep of tema wat reeds oor baie jare in die teolgie aandag geniet het, naamlik die creatio continuata of te wel die voortgaande skepping en onderhouding deur God. Baie bevraagteken dit, maar gelowiges rus in die wete dat die heelal nie in homself rus nie, maar in God. Ons bestemming is nie `n ewige niks nie. Ek is oortuig daarvan dat hoe nader ons aan die grense van ons fisiese bestaan beweeg, hoe meer gaan ons ook geforseer word om veel meer as blote natuurwetenskaplike vrae te beantwoord.

 

Skiet om dood te skiet

Written by Braam Hanekom on . Posted in Nuusperspektief

Die gety van geweldsmisdaad wat steeds oor ons spoel, laat `n mens kwaad, gefrustreerd, maar ook met `n klomp vrae oor die wyse waarop alles hanteer word. Een vraag is byvoorbeeld of SA nie maar eintlik in `n andersoortige vorm van lae-intensiteit burgeroorlog vasgevang is nie. `n Baie groot hoeveelheid lande in Afrika is na onafhanklikheid daardeur. Dink maar aan Anglo, Mosambiek, die DRK en Zimbabwe (weliswaar `n uitgestelde een). Hieroor het ons reeds in vorige skrywes gepraat. Nog `n vraag sou wees of `n sogenaamde liberale grondwet kan werk in `n land waarbinne almal saamstem daar nog `n lang pad van ontwikkeling en veral ontwikkeling in sosiale dissiplines moet plaasvind.

 

So kom ons egter by die eintlike vraag wat ek wil vra. Laat ek eers sê dat my hart intens uitgaan na die lede van ons polisiemag en alle geweldslagoffers. Wat tans gebeur, is verskriklik. Die vraag is egter of uitsprake van politici en ander senior beamptes in die polisie (onder andere nuwe polisiekommissaris Cele) dat die polisie maar moet skiet om dood te skiet nie `n nuwe en meer ongekontroleerde vorm van doodstraf is nie. As ek dit reg het, gaan hulle verder deur te sê dat wetgewing dienooreenkomstig aangepas moet word. Is dit nie (terwyl almal dit sal ontken), `n manier om te sê dat ons die doodstraf op een of ander manier moet terugbring nie? Is dit nie maar `n nuwe en andersoortige vorm van doodstraf nie? Noodwendig laat dit `n mens met nuwe vrae?  Ek bedoel, wat sou dan nou die beste wees? `n Proses waar die regbank met al die kruiskontroles wat bestaan, besluit oor die doodstraf, of `n wildeweste skietgeveg waar `n polisieman wat reeds onbillike spanning en stres ervaar, moet besluit waar hy gaan mik en of hy die sneller moet trek of nie?

 

Hierdie is `n klassieke oefening in die hantering van kompleksiteit. Aan die een kant wil ons die lewe te alle koste eer en koester (daarom die standpunte  oor die afskaffing van die doodstraf). Aan die ander kant, is ons by `n punt in ons geskiedenis dat lewe in elk geval geminag word tot op `n punt dat uitsprake soos waarna ons verwys het, al meer en meer simpatie wek.  Die vraag is waar dit ons laat? Hoop ons die polisie skiet in die normale handhawing van reg en geregtigheid net genoeg van die ergste boewe dood, dat die land weer na normaal kan terugkeer?

 

Wat sou die antwoord wees? Ek is onseker, maar terwyl ek weet dat diegene wat sê dat ons met `n sistemiese probleem te doen het, reg is en ook reg is as hulle sê dat misdaad nie oornag gaan verdwyn nie. Intussen behoort die polisie en regering werklik alles in plek te sit rakende kundigheid, dissiplines en kapasiteit om die probleem hok te slaan. `n Paar kopskote gaan dit nie doen nie.

Kerk, Geloof en Wetenskap

Written by Braam Hanekom on . Posted in Nuusperspektief

Die afgelope tyd tel ek heelparty gesprekke en berigte op oor `n moontlike spanningsverhouding wat tussen kerk, geloof en wetenskap mag bestaan. Graag gooi ek sommer `n stuiwer in die armbeurs.

Dit lyk my (verskoon my as ek verkeerd is), asof die wetenskap deur sommige verabsoluteer word en min of geen ruimte laat vir die “bonatuurlike” en onverklaarbare nie. Daarom ook nie veel ruimte vir dit wat ek as GELOOF sou wou beskryf nie. Dit maak die gesprek natuurlik uit die staanspoor eintlik nie moontlik nie. Maar terwyl ons van die wetenskap praat. Juis die wetenskap en in die besonder die mikro-fisika, het my oë laat oopgaan vir die oneksakte en onvoorspelbare van die einste wetenskap waaroor ons praat. Dit het Max Planck se kwantum-teorie, Einstein se relatiwiteitsteorie, Schrödinger, De Broglie en Driac se golfmeganika en Heisenberg se kwantum-meganika ons kom leer. Die punt is dat juis die wetenskap die kousaliteitsbeginsel waarop so baie van ons vertrekpunte staan, hiermee kom relativeer het. Die ironie is dat juis die einste wetenskap nie klaar en finaal is nie. Dit is juis die wetenskap wat jou wys op die onvoorspelbare en die ondeurgrondelike! Dit mag dalk net wees dat ons in die toekoms ontdek dat die werklikheid waaroor ons vandag so “seker” is, eintlik maar `n baie “ plat” wêreld op broos “pilare” is. My vashou aan `n God wat groter is as die grense van die wetenskap, soos wat ons dit vandag ken, laat my veel eerder soos Galileo van ouds as die Pous voel. Laat ek dit egter weer sê. Daarmee staan ek nie teenoor die wetenskap nie. Ek dink ook nie dat die breë kerk dit wil doen nie. Dit sou dom wees. Ek dink dis `n wonderlike gawe uit die hand van God, maar dan dié God wat meer is en verder strek as die wetenskap soos wat ons dit met ons klein koppies beskryf.